TenneT: uitrol batterijen versnelt, 8,6 gigawatt batterijen in 2030

De hoogspanningsnetbeheerder verhoogde afgelopen zomer in zijn Monitor Leveringszekerheid nog de verwachting voor de hoeveelheid batterijen in 2030 van 4,9 naar 6,7 gigawatt. De verwachte groei is nu nogmaals verhoogd van 6,7 naar 8,6 gigawatt. Waar in de vorige monitor voor het kalenderjaar 2035 werd uitgegaan van 16,1 gigawatt aan batterijen, is dat in de nieuwste editie 15,8 gigawatt. Daarmee verwacht TenneT dus niet meer batterijen, maar enkel dat ze eerder worden gebouwd.

Sneller dan verwacht
De Monitor Voorzieningszekerheid is de jaarlijkse analyse van hoogspanningsnetbeheerder TenneT over de betrouwbaarheid van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening. De monitor heet dit jaar voor het eerst Monitor Voorzieningszekerheid in plaats van de vroegere naam Monitor Leveringszekerheid. TenneT analyseert hierin of er voldoende stroom beschikbaar is om aan de binnenlandse vraag te voldoen, ook tijdens momenten van schaarste.

Batterijen achter de meter, dat wil zeggen batterijen die zijn aangesloten op de aansluiting van een huishouden of bedrijf en dus niet rechtstreeks op het elektriciteitsnet, hebben volgens de netbeheerder het afgelopen jaar een sneller dan voorziene ontwikkeling doorgemaakt. Dit geldt zowel voor thuisbatterijen bij huishoudens als voor colocatie: het plaatsen van batterijen bij bestaande wind- of zonneparken achter de bestaande netaansluiting. Dit type opstelling vermindert de druk op het stroomnet en stelt de eigenaar in staat te leveren op momenten dat de stroomprijs hoog is.

Snelle kostendaling
Belangrijke factoren achter de sterke groei van thuisbatterijen zijn een snelle kostendaling, het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepaneeleigenaren en de wens van huishoudens om in te spelen op dynamische stroomtarieven. Als gevolg van deze trend vormt dit type batterijen bijna de helft van het totale opgestelde batterijvermogen in 2035.

TenneT maakt voor grootschalige batterijen onderscheid naar opslagduur: kort met 2 uur opslagcapaciteit, middel met 4 uur opslagcapaciteit en lang met 8 uur opslagcapaciteit. Opvallend is dat batterijen met korte opslagduur na 2030 in opgesteld vermogen afnemen. De monitor verklaart dit doordat locaties die oorspronkelijk uitgerust waren met kortdurende opslag extra opslagcapaciteit bijplaatsen. Omdat de omstandigheden op die locaties al geschikt zijn voor batterijen, verschuiven deze installaties van de categorie ‘kort’ naar ‘middel’.

Groot maar beperkt
Het totale opgestelde batterijvermogen in Nederland bedraagt in 2028 5,7 gigawatt en in 2035 15,8 gigawatt. Ondanks die omvang is het aandeel dat beschikbaar is tijdens stroomtekorten echter beperkt. In 2028 is volgens de prognoses van TenneT gemiddeld slechts 0,3 gigawatt van het totale batterijvermogen beschikbaar, ofwel 5 procent van het totale aansluitvermogen. In 2035 is dat 1,8 gigawatt, ofwel 11 procent.

Die beperkte beschikbaarheid hangt sterk samen met het opslagvolume: batterijen kunnen alleen stroom leveren zolang ze geladen zijn. Naarmate het gemiddelde opslagvolume per geïnstalleerde gigawatt toeneemt – van 2,4 naar 3,2 uur maal het maximale vermogen – verbetert ook de beschikbaarheid tijdens langdurige tekorten. Desondanks blijft de bijdrage van batterijen ruim onvoldoende om het teruglopende conventionele productievermogen te compenseren. Gascentrales nemen tijdens tekorten in de periode van 2028 tot 2035 af van 13,2 naar 9,3 gigawatt, en 2,7 gigawatt aan koolcentrales gaat buiten bedrijf. Batterijvermogen neemt in diezelfde periode slechts toe van 0,3 naar 1,8 gigawatt. Hierdoor ziet TenneT een toenemend risico op een stroomtekort.

Levensvatbaarheid verbetert
TenneT beoordeelt in de monitor ook de economische levensvatbaarheid van batterijen en vertaald dat naar categorieën. Tot en met 2030 valt alle beoordeelde batterijcapaciteit in de categorie ‘mogelijk levensvatbaar’, wat inhoudt dat de verwachte inkomsten naar verwachting niet voldoende zijn om zowel de investeringskosten als de vaste exploitatie- en onderhoudskosten te dekken. In 2033 verbetert de levensvatbaarheid in het scenario met een hoge elektriciteitsvraag. In 2035 wordt het overgrote deel van de batterijcapaciteit in zowel het scenario met een lage als hoge elektriciteitsvraag als ‘waarschijnlijk levensvatbaar’ beoordeeld.

De inkomsten van batterijen worden daarbij grotendeels gedreven door de zogeheten optionaliteitswaarde op de intradaymarkt, de markt waarop elektriciteit op dezelfde dag wordt verhandeld. Op die markt zijn de prijsverschillen en de volatiliteit groter dan op de day-aheadmarkt, waar stroom een dag van tevoren wordt ingekocht. TenneT neemt in zijn berekeningen ook rekening met het tijdsduurgebonden transportrecht (tdtr), een contractvorm waarbij TenneT het laden van batterijen tot maximaal 15 procent van de tijd kan beperken om de stabiliteit van het stroomnet te waarborgen.

Investeringskosten dalen fors
De investeringskosten (capex) voor nieuwe grootschalige batterijen dalen tot 2035 aanzienlijk. TenneT gaat op basis van publiek beschikbare kostenramingen uit van een daling van circa 55 procent i vanaf 2026. Voor een batterij met 2 uur opslagcapaciteit zijn de investeringskosten dit jaar nog 560 euro per kilowatt vermogen. Voor 4 uur opslagduur is dat 1.000 euro per kilowatt en voor 8 uur 1.780 euro per kilowatt. Op basis van een economische levensduur van 15 jaar en een minimaal vereist rendement van 9 procent resulteert dit in jaarlijks investeringskosten van respectievelijk 63, 112 en 200 euro per kilowatt per jaar in 2028. In 2035 nemen die kosten af tot 46, 82 en 145 euro per kilowatt per jaar.