Energiecoöperaties eisen eerlijke wachtrij voor het stroomnet, geld mag niet langer bepalen wie vooraan staat

De Tweede Kamer dringt aan op spoedige uitwerking van het Wetgevingsprogramma Stroomlijnen Energieprojecten, eerder aangekondigd als de Crisiswet Netcongestie. Dat programma moet vergunningprocedures voor uitbreiding van het elektriciteitsnet versnellen.

Realisatiekracht, niet kapitaalkracht
Energie Samen steunt die ambitie, maar waarschuwt dat sneller bouwen alleen het probleem niet oplost. De koepel van circa 700 energiecoöperaties pleit er tegelijkertijd voor om de manier waarop netcapaciteit wordt verdeeld, fundamenteel te herzien.

Centraal in die oproep staat de hoge aanbetaling die netbeheerders mogen vragen voor een plek in de wachtrij. Energie Samen begrijpt dat netbeheerders willen voorkomen dat projecten die nooit worden gebouwd schaarse capaciteit bezetten, maar vindt de huidige aanpak contraproductief. Wie veel geld kan overmaken, hoeft daarmee nog niet beschikt te zijn over een vergunning, een grondpositie of een concreet uitvoeringsplan. ‘Het doel is volkomen terecht: voorkom dat partijen jarenlang capaciteit bezet houden voor projecten die misschien nooit worden gebouwd’, zegt Leon Straathof, adviseur netcongestie bij Energie Samen. ‘Maar daarvoor moet je toetsen of een project daadwerkelijk gerealiseerd kan worden. Een hoog bedrag kunnen overmaken zegt helemaal niets over de vraag of iemand een vergunning, grondpositie of concreet uitvoeringsplan heeft. We moeten selecteren op realisatiekracht, niet op kapitaalkracht.’

Digitale toets via overheidsregisters
Het alternatief dat Energie Samen voorstelt is een volwassenheidstoets. Projecten krijgen daarin pas een definitieve positie in de wachtrij als ze aantoonbaar belangrijke stappen hebben gezet, zoals rond vergunningen en grondrechten. Wie dat stadium nog niet heeft bereikt, komt in een indicatieve voorfase terecht zonder daadwerkelijk schaarse capaciteit te bezetten. Volgens de koepelorganisatie is een groot deel van die toets digitaal uit te voeren via bestaande overheidsregisters, zodat netbeheerders zich kunnen concentreren op uitzonderingen en steekproeven.

‘Als we netcongestie echt als een crisis behandelen, moeten we niet alleen kijken hoe we sneller kabels en transformatorstations kunnen bouwen, maar ook hoe we de capaciteit die we hebben zo eerlijk en effectief mogelijk verdelen’, aldus Straathof.

Coöperaties stappen naar rechter
De kwestie is niet theoretisch. Energiecoöperatie Endona vocht een ACM-besluit over een verplichte aanbetaling aan bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Ook ValleiEnergie gaat in beroep, met steun van Energie Samen. De organisatie ziet de crisiswetgeving als een kans om ook de verdelingsproblematiek structureel aan te pakken.

‘Een crisisaanpak voor netcongestie is pas compleet als ook de wachtrij wordt aangepakt’, besluit Straathof.