Het dilemma | Moeten energiecoöperaties voorrang krijgen op commerciële ontwikkelaars bij netaansluiting?

Hoe gaat het met de Nederlandse energiecoöperaties?
‘In het algemeen: goed en slecht. Er zijn vele projecten gerealiseerd, de pijplijn is groot. De sector is sterk geprofessionaliseerd. Er wordt positief over ons gesproken, ook in de politiek. Aan de andere kant: velen staan momenteel in de overlevingsstand.’

Waarom?
‘Doordat de kosten zijn flink gestegen. Tegelijkertijd is er steeds vaker sprake van negatieve energieprijzen. Er zijn coöperaties die al lang bezig zijn met 50 procent eigendom van commerciële projecten, maar daar toch van afzien vanwege het risico. De leden die in een project investeren willen direct rendement, bijvoorbeeld in tegenstelling tot een pensioenfonds dat geld steekt in een groot commercieel project met het oog op winst op de langere termijn. Het is kortom financieel allemaal een stuk lastiger geworden.’

Wat is het gevolg, en de toekomst?
‘We zitten in de Valley of Death. Daar moeten we doorheen. De volgende fase is die van multi-commodity energiegemeenschappen; een combinatie van wind, zon, opslag en omzetting naar warmte – lokaal en decentraal – met particulieren en plaatselijke bedrijven als investeerders, en zelfs gemeentes als afnemers. Daarbij kan ook worden aangesloten op reeds bestaande projecten van commerciële ontwikkelaars; die hebben al een aansluiting. Voordat het zover is, zijn we echter10 jaar verder. En de kosten gaan voor de baat uit.’

In hoeverre steekt netcongestie een spaak in het wiel van energiecoöperaties?
‘Allereerst, netcongestie speel niet overal. Maar Energie Samen stapte niet voor niets naar de Autoriteit Consument en Markt (ACM), uit naam van 3 bij ons aangesloten energiecoöperaties. De netbeheerders wezen geen transportcapaciteit toe aan hun projecten. Wij kwamen daartegen in verzet. ACM stelde ons in het gelijk voor 2 projecten, stelde dat aansluiting te snel geweigerd was en dat een gedegen congestieonderzoek noodzaak is.’

Dat heeft bredere consequenties…
‘Wat we nu heel vaak zien gebeuren is dat het afwijzen van een aansluiting een automatische reactie is. Dat is doodzonde. Er is een een grote bereidheid bij energiecoöperaties om netvriendelijke en netondersteunende installaties te realiseren, bijvoorbeeld middels curtailen, flexcontracten of het toevoegen van opslag.

Moeten energiecoöperaties voorrang krijgen op commerciële ontwikkelaars bij netaansluiting, zoals 2 jaar geleden al werd bepleit door GroenLinks-PvdA?
‘Dat lijkt me niet meer dan logisch. Die grote partijen hebben vaak vele ijzers in het vuur in Nederland en heel Europa. Ze hebben altijd wel ergens een project lopen waar ze hun geld en energie in kunnen steken. Wij werken per definitie lokaal. Als je dan te horen krijgt dat je in een congestiegebied zit en pas in 2035 een aansluiting kunt krijgen, probeer dan maar eens je enthousiasme vast te houden. De impact van zo’n mededeling is enorm.’

Zeker wanneer je juist zeer netvriendelijk bezig bent…
‘Stel, je bent als coöperatie al jarenlang bezig met de ontwikkeling van een warmtenet met een warmtepomp, klaar voor de implementatie en de netbeheerder zet je voor jaren in de wacht. Dit is nu bijvoorbeeld aan de hand in Balk en Muiderberg, bij 2 warmtegemeenschappen. Dan wordt daarmee het draagvlak van zo’n collectieve oplossing onderuitgehaald, terwijl die juist zeer netefficiënt en congestieverzachtend kan zijn in vergelijking met individuele elektrificatie van warmte, en dus ook goed voor onze energietransitie. Hoe kan het wel? Dat zou dus het uitgangspunt moeten zijn, ook bij pv-projecten bijvoorbeeld. Locatie specifiek onderzoek is altijd noodzaak.’

Speelt de discussie rondom prioritering van coöperatieve boven commerciële projecten nog steeds?
‘Niet echt. Sinds de komst van het prioriteringskader voor aansluitingen en transportverzoeken van de ACM wil iedereen voorrang hebben: ziekenhuizen, nieuwbouwprojecten, datacenters… Dat wil echter niet zeggen dat er geen beweging in zit. We werken prima samen met netbeheerders op het vlak van innovatieprojecten, die stap is reeds gezet. Wat ze echter nog niet zien is de potentie zien van onze beweging en netwerk van energiegemeenschappen; dat we hen als maatschappelijke en publieke organisaties ook willen en kunnen ondersteunen als het over netcapaciteit gaat. Het samenwerken met grote lokale groepen collectieve afnemers die ook nog eens producent zijn is veel efficiënter voor netbeheerders dan elke afnemer en elke producent individueel bedienen. Dat moet nog veranderen.’