Nederland zit al boven maximum aan zonnepanelen

Dat blijkt uit onderzoek van Hassan Gholami van de Universiteit van Stavanger. De onderzoeker berekende voor 38 Europese landen hoeveel zonnestroom het elektriciteitsnet per uur kan opnemen, zonder dat de productie ooit boven de vraag uitkomt. Die aanpak is strenger dan de gangbare methode, die uitgaat van jaar- of seizoensgemiddelden en het uur-op-uur-knelpunt buiten beschouwing laat.

Rekenmethode
Voor de berekening simuleerde Gholami met de software Pvsyst de zonnestroomproductie per hoofdstad en vergeleek die met de landelijke uurvraag naar elektriciteit van de Europese koepelorganisatie van netbeheerders Entso-e.

Het maximaal haalbare vermogen is daarbij de grootste installatie waarvan de productie in geen van de 8.760 uur van het kalenderjaar de vraag overschrijdt. Voor Nederland komt dat uit op ongeveer 18,6 gigawattpiek, goed voor 18,1 terawattuur stroom per jaar, oftewel 17 procent van het gemiddelde Nederlandse elektriciteitsverbruik.

Nederland loopt voorop
Het probleem is in de ogen van Gholami dat Nederland dat plafond allang gepasseerd is. Eind vorig jaar stond er zo’n 30 gigawattpiek aan zonnepanelen op Nederlandse daken en velden opgesteld, ruimschoots meer dan het door de onderzoeker berekende maximum van 18,6 gigawattpiek.

Van alle onderzochte landen zijn alleen Nederland en Cyprus al voorbij dat punt. Verdere groei van zonnestroom is voor deze 2 landen volgens Gholami dus niet langer een kwestie van gewoon meer zonnepanelen bijplaatsen, maar hangt af van hoe goed vraag en aanbod op elkaar afgestemd kunnen worden.

Noord tegenover zuid
Tussen de onderzochte landen bestaan grote regionale verschillen. In zonrijke landen als Spanje, Portugal, Italië en Griekenland kan zonnestroom 24 tot 27 procent van de elektriciteitsvraag dekken, tegenover 17 tot 18 procent in Noorwegen, Zweden, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Finland en Estland.

 Toch betekent dat niet dat er in noordelijke landen weinig ruimte over is: Frankrijk heeft volgens de studie met ongeveer 65 gigawattpiek de meeste onbenutte ruimte van alle onderzochte landen, en ook Duitsland, Polen en het Verenigd Koninkrijk kunnen nog fors uitbreiden. Duitsland heeft overigens al 77 procent van zijn eigen maximum benut.

Flexibiliteit als oplossing
Voor Nederland is de conclusie dat extra opslag, vraagsturing en export naar het buitenland nodig zijn om nog meer zonnestroom te kunnen gebruiken. De studie noemt daarbij expliciet batterijen en elektrolysers voor de productie van waterstof als technieken die Nederland al steeds vaker inzet om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.

Ook zonnepanelen aan gevels, die zonnestroom verspreiden over een groter deel van de dag in plaats van rond het middaguur te pieken, zouden volgens de onderzoeker extra ruimte kunnen opleveren. Elektrische auto’s, warmtepompen en andere vormen van elektrificatie zijn in de berekening nog niet meegenomen en zouden de vraag, en daarmee ook de ruimte voor zonnepanelen, verder kunnen vergroten.

Europa mikt te hoog
Ook op Europese schaal ligt de ambitie hoger dan wat volgens deze rekenmethode haalbaar is. Voor de 26 onderzochte EU-lidstaten samen komt het maximum uit op ongeveer 498 gigawattpiek, terwijl de Europese Commissie met de REPowerEU-strategie in 2030 juist over 600 gigawattpiek aan zonnepanelen wil beschikken.

Dat doel is volgens Gholami dus alleen haalbaar als landen fors investeren in flexibiliteit van het stroomnet, aldus de onderzoeker, want extra zonnepanelen alleen leiden anders vooral tot meer afschakelen van bestaande installaties.