Opwek duurzame energie vertraagt door afname nieuw vermogen

Dat blijkt uit de kwartaalcijfers van Energieopwek.nl, dat eerder dit jaar over het eerste kwartaal van 2026 nog een groei van ruim 11 procent meldde. De vertraging in het tweede kwartaal laat volgens het platform zien dat de aanwas van nieuwe windmolens en zonnepanelen inmiddels een knelpunt vormt voor verdere groei.

Windvermogen groeit nauwelijks
Er kwamen in het tweede kwartaal nagenoeg geen nieuwe windmolens bij. Omdat het bovendien minder waaide dan het jaar ervoor, produceerden de windmolens 4 procent minder stroom dan in het tweede kwartaal van 2025.

Op korte termijn wordt weinig extra windcapaciteit verwacht en het is zelfs mogelijk dat niet alle verouderde windmolens vervangen worden door nieuwe exemplaren. Windenergie wordt daardoor steeds afhankelijker van hoe hard het daadwerkelijk waait.

Einde salderingsregeling remt zon
Ook de groei van nieuw zonnepaneelvermogen vertraagt, met name doordat de salderingsregeling wordt afgeschaft. Vooral particulieren houden de hand op de knip. Tijdens een webinar van het Nationaal Klimaat Platform liet woningcorporatiekoepel Aedes weten dat het aantal nieuw geplaatste zonnepanelen op huurwoningen sterk terugloopt, en dat sommige corporaties er zelfs volledig mee gestopt zijn. Dat sluit aan bij eerdere signalen van de koepelorganisatie, die in het webinar bij de Tweede Kamer aandrong op compensatie voor huurders met bestaande zonnepanelen.

Door deze terughoudendheid wordt de hoeveelheid zonneschijn volgens Energieopwek.nl een steeds belangrijkere factor voor de groei van duurzame energie, in plaats van het aantal nieuwe installaties.

Minder stroom afgeschakeld
Positief nieuws is er wel over de bestaande zonnepanelen: die leverden 34 procent meer stroom op dan een jaar eerder. Dat komt vooral doordat zonnepanelen en windmolens minder vaak werden afgeschakeld, dankzij meer export, meer flexibiliteit en een groter aanbod aan batterijen. In periodes met veel wind of zon werd meer hernieuwbare stroom naar het buitenland geëxporteerd, en ook een groeiende opslagcapaciteit in batterijen lijkt bij te dragen aan een betere benutting van het opgestelde vermogen.

Doordat minder vaak hoefde te worden afgeschakeld, daalde ook het aantal uren met negatieve stroomprijzen. Met 248 uur was dat bijna de helft minder dan in hetzelfde kwartaal vorig jaar. Geëxporteerde duurzame stroom telt overigens gewoon mee voor de Nederlandse doelstellingen voor de productie van hernieuwbare energie.

Ambitieus doel nog ver
Het aandeel hernieuwbare stroom in de totale productie kwam dit kwartaal uit op 65 procent, iets lager dan hetzelfde kwartaal vorig jaar, dat overigens uitzonderlijk zonnig en winderig was.

Zonder afschakeling had dit aandeel boven de 70 procent kunnen liggen. Daarvoor was echter meer opslagcapaciteit nodig geweest om de energie tijdens piekmomenten vast te houden. Naar schatting bleef daardoor dit kwartaal ongeveer 4,5 petajoule aan hernieuwbare opwek onbenut, genoeg om ruim 400.000 huishoudens een jaar lang van stroom te voorzien. Het Klimaatakkoord stelt als doel dat Nederland in 2030 al 70 procent van de stroom duurzaam opwekt.

Stroom is niet alles
Duurzame stroom vertegenwoordigt overigens maar een deel van het totale energiegebruik in Nederland. Het finale energiegebruik bestaat voor 55 procent uit warmte, vooral voor gebouwen en industrie, voor 25 procent uit transport zoals wegverkeer en vliegverkeer, en voor slechts 20 procent uit stroomverbruik. Door de elektrificatie van industrie, vervoer, koken en verwarmen zal het aandeel elektriciteit wel verder groeien. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) berekent dat dit aandeel in 2030 op ongeveer 24 procent van het totale energiegebruik uitkomt.

De cijfers zijn afkomstig van Energieopwek.nl, onderdeel van het Nationaal Energie Dashboard, dat ontwikkeld is door Gasunie en TenneT in samenwerking met Entrance van de Hanzehogeschool Groningen.