Nederlandse verplichting zonnepanelen op utiliteitsdaken: een wassen neus?

Hoe gaat het met zon op grote utiliteitsdaken in Nederland?
‘Dat is eigenlijk een succesverhaal. Op dit moment liggen we op schema wat betreft onze klimaatdoelstellingen. Maar de opgave is groot: uiteindelijk is er een veelvoud daarvan nodig. In andere delen van de energietransitie zit vertraging, zoals bij wind op land en zonneparken, onder meer door vraagstukken rond businesscases, vergunningen, eigenaarschap en acceptatie. Het is logisch om sterker in te zetten op zon op gebouwen, het is een goedkope vorm van opwek.’

Hoe zien jullie de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) van de Europese Unie (EU) in dit verband?
‘Die omvat een breed pakket aan maatregelen voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving waarbij energieprestaties van gebouwen centraal staan, waaronder het versnellen van de uitrol van pv door het introduceren van een verplichting tot het plaatsen van een aantal zonnepanelen. Daarmee wordt de gebouwde omgeving nadrukkelijker onderdeel van de energietransitie. Dat is ook waar Holland Solar op inzet…’

Jullie omarmen deze richtlijn als vertegenwoordiger van de zonne-energiesector…
‘De intentie is helder: het beter benutten van de beschikbare dakoppervlakken bij nieuwbouw en renovatie. Wij erkennen echter tevens dat de uitwerking niet eenvoudig is. Het gaat niet alleen om wat je wilt bereiken, maar ook om de juridische en praktische vormgeving. Daarbij moet je rekening houden met de balans tussen verplichtingen en andere beleidsinstrumenten.’

Je doelt op?
‘Op de spanning tussen verplichten en financiële steun. Zonnepanelen die verplicht op een dak worden gelegd mogen niet worden gesubsidieerd. Balans is dus noodzaak: een deel verplicht stellen, terwijl je voor het resterende deel een prikkel houdt via subsidieregelingen. Anders vallen die instrumenten tegen elkaar weg. Wij hebben nooit gepleit voor volledige verplichting. Tegelijkertijd: de ambitie van de Nederlandse uitwerking van de EPBD is onder de maat.’

Waar blijkt dat uit?
‘Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), inmiddels weer onderdeel van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), spreekt van een zuivere implementatie van de EPBD. Daarmee wordt in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) voldaan aan wat minimaal door Europa wordt gevraagd, maar de achterliggende intentie onvoldoende benut. Dat zie je terug in de keuze om de verplichting voor overheidsgebouwen wel direct te laten ingaan…’

Dat is goed nieuws…
‘Dat zou je zeggen. Maar er wordt gekozen voor een lagere ondergrens dan die voor utiliteitsgebouwen. Deze moeten vanaf het moment van een ingrijpende renovatie per vierkante meter gebruiksoppervlak ten minste 30 kilowattuur per jaar aan zonne-energie opwekken. Voor overheidsgebouwen is dat maar 10 kilowattuur. Dat maakt het eenvoudiger om per direct aan de verplichting te voldoen. Het is echter geen toonbeeld van doorpakken, terwijl aansluiten bij het Europese uitgangspunt absoluut haalbaar is. Daarnaast is er sprake van een ruime interpretatie van de bouwtechnische belemmering.’

In welke zin?
‘Een gebouweigenaar kan relatief eenvoudig aangeven dat een dak ongeschikt is voor zonnepanelen, zonder aanvullende onderbouwing of onderzoek. Daarnaast is het goed naar alternatieven te kijken, zoals lichtere zonnepanelen of gevel-pv, niet verplicht terwijl die er vaak wel zijn. Wij vinden dat moet worden aangetoond dat er daadwerkelijk sprake is van een belemmering en dat ook moet worden onderzocht wat wél mogelijk is.’

Ook netcongestie wordt als uitzonderingsgrond genoemd.
‘Daarmee wordt uitgegaan van aanzienlijke teruglevering aan het net, terwijl dat niet meer aansluit bij de praktijk. In de gebouwde omgeving wordt een groot deel van de zonnestroom direct verbruikt en speelt opslag een steeds grotere rol. Er zou daarom productiever moeten worden omgegaan met beperkingen van de netaansluiting. Netcongestie als argument voor het vervallen van een verplichting is dus veel te kort door de bocht.’

Holland Solar had in de marktconsultatie ook kritiek op de terugverdientijd van 10 jaar als vrijstellingsgrond. Waarom?
‘Omdat dat een bizar korte terugverdientijd is als je kijkt naar de levensduur van een zonnestroomsysteem. Die is langer dan 20 jaar. Binnen die periode verdienen installaties zich doorgaans terug. Wij vinden die randvoorwaarde niet logisch. Bovendien: voor kleinverbruikers worden zonder salderingsregeling terugverdientijden van 10 jaar en meer als acceptabel gezien. Waarom zou dat voor bedrijven anders zijn?’

Nog zo’n uitzondering betreft bepaalde gebouwtypen…
‘Gebouwen die niet worden verwarmd of gekoeld voor personen worden uitgezonderd van de verplichting, bijvoorbeeld datacenters. Hoewel die niet bedoeld zijn voor menselijk verblijf, beschikken ze over grote dakoppervlakken en een hoge stroomvraag. Door deze uitzonderingen ruim toe te passen, laten we kansen liggen voor de energietransitie en een efficiënter gebruik van de gebouwde omgeving.’

Wat is de status van dit dossier en de lobby van Holland Solar?
‘De consultatie rond het Bbl was de laatste formele fase waarin nog input kon worden geleverd op de implementatie van de EPBD in Nederland. Het kader ligt vast en er is geen beweging om het Bbl opnieuw te openen voor de pv-verplichting. We zullen nu zien hoe de praktijk loopt. Tegelijk worden andere onderdelen van de EPBD verder uitgewerkt, zoals laadpalen, isolatie en energieneutrale gebouwen.’

Waar liggen nog kansen?
‘Die zien wij vooral in de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), waarin beter zichtbaar moet worden dat zon op daken de laagste maatschappelijke kosten heeft. Daarnaast ontstaan rond netcongestie nieuwe instrumenten. In de utiliteit ontstaan steeds meer totaaloplossingen; zonnepanelen gecombineerd met opslag, laadpleinen en slimme energiemanagementsystemen. De Flex-e regeling, die eigen verbruik in de utiliteit stimuleert, is een mooi voorbeeld. We zouden graag meer dergelijke instrumenten zien die uitrol stimuleren en het net ontlasten. Daar ligt nu de meeste beleidsruimte.’