ODE Vlaanderen viert 30-jarig jubileum: ‘De volgende fase is systeemintegratie’

Hoe ontstond ODE?
Devriendt: ‘We vierden ons jubileum op 27 mei. Jo Neyens, een van de oprichters en sprekers, nam ons mee terug naar het begin. ODE was een initiatief vanuit universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen. De gedachte was dat we naar een duurzame maatschappij moesten, nog niet met CO2-reductie als centraal thema, maar vanuit de overtuiging dat we iets moesten doen aan de uitputting van grondstoffen. Dat ging gepaard met de Verklaring van Leuven.’

Wat hield die in?
Devriendt: ‘De op te richten Organisatie voor Duurzame Energie Vlaanderen zal een actieplan uitwerken met concrete actiepunten en maatregelen om de hinderpalen voor de ontwikkeling en toepassing van duurzame energiebronnen te overwinnen. De ondertekenaars van deze verklaring ondersteunen op actieve wijze ODE-Vlaanderen en haar doelstellingen.’ Dat was de letterlijke tekst. ODE was meer dan een theoretische denktank; het ging ook om actie.’

Duurzame energie stond nog in de kinderschoenen…
Dewallef: ‘Zonneboilers waren al vrij sterk vertegenwoordigd. Dat waren vaak installaties uit wat ik altijd de “geitenwollensokkenkant” noem: mensen die ze zelf in elkaar zetten met glasplaten, buizen en een pompje. Er waren nauwelijks fotovoltaïsche zonnepanelen op de markt. Van netgekoppelde systemen was nog geen sprake. Windenergie had al meer voet aan de grond. In Vlaanderen werd jaarlijks zo’n 8 gigawattuur aan windenergie geproduceerd, onder meer door Turbowinds, dat tot de wereldwijde voorlopers behoorde.’

Wanneer sloot jij je aan bij ODE?
Dewallef: ‘Ik raakte vanuit mijn werk bij Soltech in 1998 betrokken bij Belsia, de beroepsvereniging voor fotovoltaïsche energie en zonthermie - de voorloper van PV Vlaanderen. We werkten nauw samen met ODE, een centraal aanspreekpunt waar de verschillende technologieplatformen elkaar ontmoetten. In 2002 ging Belsia officieel onder de vlag van ODE opereren. Een gelijkaardige evolutie hebben ook andere sectorverenigingen doorgemaakt: van afzonderlijke organisaties naar één gezamenlijke koepel waarin de samenwerking steeds verder werd uitgebouwd.’

Niet veel later zouden zonnepanelen sterk opkomen…
Dewallef: ‘Rond 2001 en 2002 kwamen in Vlaanderen de eerste belangrijke investeringssubsidies voor zonnepanelen. Daarna ging het zeer snel, puur op basis van steunmaatregelen. Dat was ook de periode waarin de Europese productiecapaciteit sterk toenam en bedrijven zoals Photovoltech werden opgericht. Hernieuwbare energie werd relevant op grotere schaal, waarbij we windenergie zeker niet mogen vergeten te noemen als belangrijke pijler. De energietransitie betreft per definitie een combinatie van allerhande technologieën.’

Hoe ontwikkelde ODE zich in dat verband?
Devriendt: ‘Onze evolutie liep grotendeels parallel met de energietransitie. Waar het aanvankelijk vooral ging om onderzoekers, professoren en een aantal pioniers die vanuit idealisme duurzame energie wilden stimuleren, groeide ODE uit tot een professionele branchevereniging. Ook de samenwerking met andere spelers in het energielandschap werd steeds intensiever. We zitten structureel rond de tafel met overheden, beleidsmakers en andere stakeholders.’

Wat veranderde er binnen de organisatie zelf?
Devriendt: ‘De sector verliet de niche en werd volwassen. Dat zie je ook in ons ledenbestand. We vertegenwoordigen nu de volledige waardeketen: van de onderzoeksinstellingen en studiebureaus tot fabrikanten, ontwikkelaars, exploitanten, installateurs en onderhoudsbedrijven. ODE telt ondertussen meer dan 300 leden en een vast team van 11 experten. Belangenbehartiging, beleidsinformatie en netwerking zijn de belangrijkste redenen waarom bedrijven zich bij ODE aansluiten.’

Wat is de grootste uitdaging die momenteel voorligt?
Dewallef: ‘De technologie is er, zonnepanelen zijn zelfs spotgoedkoop geworden. De uitdaging ligt niet langer in het opwekken van hernieuwbare energie, maar in de manier waarop we die inpassen in het veranderende energiesysteem, zodat die op het juiste moment bij de verbruikers terechtkomt. Dat is één van de grootste uitdagingen van de komende jaren.’

Systeemintegratie wordt het leidende thema…
Devriendt: ‘De focus verschuift naar het energiesysteem als geheel. Dat moet worden aangepast aan de mature speler die hernieuwbare energie nu is. We kijken niet meer alleen naar zonnepanelen, windturbines of warmtepompen, maar naar de manier waarop die samen functioneren. Batterijen, laadinfrastructuur en slimme sturing spelen daarbij een steeds grotere rol. Systeemintegratie wordt kortom steeds belangrijker om het net optimaal te benutten en de energietransitie verder te brengen. We willen ervoor zorgen dat de elektrificatie mogelijk gemaakt wordt door een goede netintegratie. Ook daar zetten we ons voor in.’

Dat vergt aanpassing van de organisatie?
Devriendt: ‘ODE is georganiseerd rond 5 technologieplatformen: PV Vlaanderen, Windkracht Vlaanderen, het Warmtepompplatform, Warmtenetwerk Vlaanderen en het Bio-Energieplatform. Daarboven staat de ODE-koepel, met onder meer een werkgroep rond systeemintegratie. We bekijken momenteel hoe we ons nog beter kunnen organiseren rond dit thema.’

Welke plaats krijgen batterijen, laadinfrastructuur en slimme sturing daarin?
Dewallef: ‘Onze leden zijn daar vandaag al volop mee bezig. Zo bieden veel PV-installateurs naast zonnepanelen ook batterijen, laadinfrastructuur en energiemanagementsystemen aan. De activiteiten zijn er dus al, maar nog niet volledig zichtbaar in onze organisatie. Voor batterijen en netondersteunende laadinfrastructuur bestaan nog geen sectorfederaties. Wij willen die rol opnemen en ook voor die domeinen een duidelijke vertegenwoordiger zijn richting beleid en overheid.’

In welke mate is ODE inmiddels een belangrijke partner voor de overheid?
Devriendt: ‘Uit een recente analyse blijkt dat belangenbehartiging één van de belangrijkste redenen is waarom bedrijven lid zijn van ODE. Voor de Vlaamse overheid zijn we een vast aanspreekpunt als het over de energietransitie gaat. Een recent voorbeeld is het debat over het op afstand aansturen van installaties achter de meter. De Vlaamse Nutsregulator VNR stelt voor om telecontrole al vanaf een zeer laag niveau toe te passen. Wij gaan daar sterk tegenin. Op zulke momenten is het belangrijk dat de kennis en ervaring uit de praktijk ook bij het beleid terechtkomt.’

En de relatie met de federale overheid?
Devriendt: ‘Het beleid rond hernieuwbare energie is grotendeels een regionale bevoegdheid, maar federale beslissingen kunnen een grote impact hebben op de energietransitie. Daarom proberen we ook daar sterker op het beleid te wegen. Een goed voorbeeld is de accijnsverschuiving. Die moet de verhouding tussen elektriciteit en aardgas doen dalen door belastingen en heffingen anders te verdelen, minder op elektriciteit, meer op aardgas. Dat is belangrijk voor de elektrificatie van verwarming en mobiliteit. De federale regering heeft de goedkeuring gegeven om die door te voeren vanaf 1 augustus 2026, de Vlaamse regering werkt aan een accijnsverschuiving die in 2028 geïmplementeerd zou worden. We volgen deze dossiers van nabij op.’

Er is nog veel te doen…
Dewallef: ‘We zitten nog lang niet op 100 procent hernieuwbaar. Het doel is dus nog niet bereikt. Naast de elektrificatie en systeemintegratie, ligt de volgende grote stap vooral bij warmte. Daar moet nog een volledig traject worden afgelegd, met elektrificatie via warmtepompen en de uitbouw van warmtenetten bijvoorbeeld. Tegelijk moeten we nadenken over hoe het aardgasnet wordt afgebouwd en wat daarvoor in de plaats komt. Ook dat vraagt om systeemkeuzes. Ons werk is dus absoluut nog niet gedaan.’