Nederlandse utiliteitsmarkt voor batterijen: ‘Alles moet samenkomen, veel projecten stranden’

Hoe ontwikkelt de utiliteitsmarkt voor batterijen zich momenteel in Nederland?
‘S4 Energy richt zich vooral op grootschalige stand-alone batterijen die via het elektriciteitsnet inkomsten genereren uit netstabilisatie, flexibiliteitsdiensten en energiehandel. De Nederlandse batterijmarkt ontwikkelt zich snel en biedt veel kansen, al blijft de realisatie van projecten afhankelijk van verschillende randvoorwaarden zoals netaansluitingen, vergunningen en transportrechten. Initiatieven zoals het tijdsduurgebonden transportrecht (TDTR) helpen om het elektriciteitssysteem efficiënter te benutten.’

Hoe groot is de impact van TDTR op de realisatie van batterijprojecten?
‘TenneT creëert hiermee extra mogelijkheden voor partijen die flexibel met capaciteit kunnen omgaan. Omdat batterijen flexibel kunnen laden en ontladen, zijn zij bij uitstek geschikt voor deze contractvorm, waarbij de netbeheerder transport gedurende maximaal 15 procent van de tijd mag beperken. Uiteindelijk zal de impact afhangen van hoe transportrechten, aansluitingen, vergunningen en businesscases samenkomen binnen individuele projecten. Het blijft een samenspel van verschillende factoren, maar dergelijke instrumenten dragen wel bij aan verdere ontwikkeling van de markt.’

Hoe ontwikkelen de inkomstenstromen van batterijen zich?
‘De inkomstenstromen van batterijen ontwikkelen zich voortdurend. Markten zoals FCR, onbalans en aFRR worden steeds volwassener, waardoor de waardecreatie zich verbreedt naar energiehandel, intraday-optimalisatie en andere flexibiliteitsdiensten. Tegelijkertijd zien we dat de rol van energiehandel steeds belangrijker wordt en dat batterijen zich aanpassen aan deze nieuwe marktdynamiek. Uiteindelijk blijft er steeds meer energiehandel en uitgestelde levering over. De intradaymarkt is groot, maar de prijsspreiding is nog niet groot genoeg om een batterij daar volledig op te laten draaien; die verschuiving komt echter langzaam op gang.’

Wat betekent dat voor nettarieven en de businesscase?
‘Die worden steeds belangrijker. Het is positief dat je soms korting krijgt, maar ze nemen tevens doorlopend toe. Ook op hoogspanningsniveau zijn de nettarieven weer 15 procent hoger dan op extra hoogspanningsniveau. Ze spelen een steeds belangrijkere rol binnen de businesscase van batterijprojecten. Tegelijkertijd wordt er gekeken naar aanvullende maatregelen, zoals een aparte tariefcategorie voor batterijen, die verdere groei van de markt kunnen ondersteunen. Dat zou kunnen helpen.’

Waar liggen momenteel de grootste kansen: stand-alone of co-located batterijen?
‘Bij co-located batterijen, bijvoorbeeld bij zonneparken, ben je minder afhankelijk van nettarieven. Je laadt vanuit je eigen opwek in plaats van vanuit het stroomnet. Daar zit echt een voordeel in. Tegelijkertijd zie ik minder realisaties dan ik had verwacht, waarschijnlijk omdat het lastig is om alles rond te krijgen. Je kunt bijvoorbeeld wel exportcapaciteit hebben, maar niet automatisch importcapaciteit krijgen door congestie, terwijl een batterij natuurlijk in beide richtingen moet kunnen werken voor een optimale businesscase. Stand-alone batterijen hebben weer schaalvoordelen en zijn vaker aangesloten op het TenneT-netwerk. Maar daar zie je dat de markten waarop zij verdienen steeds verder veranderen.’

Welke technische en ruimtelijke uitdagingen bepalen het tempo van de uitrol?
‘Het is vooral een samenspel van factoren. Veel geschikte locaties liggen vlak bij onderstations, maar dat zijn vaak agrarische gronden waar je niet zomaar een vergunning krijgt. Daardoor blijft ruimtelijke ordening een uitdaging. Daarnaast heb je te maken met aansluitingen, kabelroutes, transformatoren en vergunningstrajecten die allemaal tegelijkertijd goed moeten komen. Er is geen landelijk generiek probleem aan te wijzen dat alles verklaart. De bottlenecks verschillen van project tot project. Daarom blijft het zo complex. Tegelijkertijd, er komen wel projecten van de grond.’

Bijvoorbeeld van S4 Energy…
‘Wij hebben inmiddels ongeveer 160 megawattuur operationeel staan in 4 projecten op middenspanningsniveau. Op dit moment bouwen we tevens een hoogspanningsbatterij van 200 megawatt en 800 megawattuur. Dat is echt een andere categorie dan de projecten die we tot nu toe hebben gerealiseerd, bijvoorbeeld op het vlak van procurement. Je hebt transformatoren nodig, een hoogspanningsschakeltuin, kabelroutes, vergunningen en financiering. Het gaat om enorme investeringen en alles moet tegelijkertijd goedkomen. Dat maakt het zeer ingewikkeld. Je kunt veel projecten ontwikkelen, maar om ze vervolgens ook gefinancierd te krijgen en daadwerkelijk te bouwen, is uiteindelijk maar voor een beperkt aantal partijen weggelegd.’

Waar liggen de grootste knelpunten en oplossingen voor verdere opschaling van batterijopslag op utiliteitsniveau?
‘Er is niet één doorslaggevende oorzaak aan te wijzen; het gaat om een stapeling van randvoorwaarden die gelijktijdig moeten kloppen. Een initiatief komt alleen tot uitvoering wanneer onder meer de ruimtelijke inpassing, de benodigde toestemmingen, de aansluiting op het net en de transportrechten gezamenlijk rondkomen. In de praktijk blijkt juist dat vaak lastig te organiseren, waardoor plannen blijven hangen of slechts deels worden gerealiseerd. Ook als die basis op orde is, volgt nog het traject van financiering en daadwerkelijke realisatie, wat opnieuw extra onzekerheden met zich meebrengt. De grootste hefboom voor verdere opschaling ligt daarom in het verlagen van systeemkosten en het creëren van meer ruimte voor flexibiliteit binnen het net. Uiteindelijk draait het om het op elkaar laten aansluiten van meerdere voorwaarden binnen dezelfde projectcyclus.’