Kabinet komt met eisen piekverbruik nieuwbouwwoningen en herziet isolatiestandaard

De Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) die 2 jaar geleden op Europees niveau werd vastgesteld, verplicht lidstaten hun gebouwenvoorraad stapsgewijs te verduurzamen. Het doel is een volledig energiezuinige en emissievrije gebouwde omgeving in 2050. Per 29 mei werd de eerste tranche van de Europese regels door Nederland op nationaal niveau geïmplementeerd.

Verplichting zonnepanelen
Het gaat onder meer om de verplichte uitrol van zonnepanelen. De Europese richtlijn Energieprestatie van Gebouwen verplicht namelijk stapsgewijs de installatie van zonne-energiesystemen op gebouwen. Nieuwe gebouwen moeten al bij het ontwerp geschikt zijn voor zonnepanelen. Bestaande utiliteits- en overheidsgebouwen moeten na ingrijpende renovatie of vergunde werkzaamheden een minimale hoeveelheid hernieuwbare energie kunnen opwekken.

De verplichting geldt vanaf 1 januari 2028 voor gebouwen groter dan 2.000 vierkante meter, vanaf 2029 voor gebouwen groter dan 750 vierkante meter en vanaf 2031 voor gebouwen groter dan 250 vierkante meter. Tot 2030 gelden de Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)-eisen; daarna de nieuwe norm voor emissievrije gebouwen (ZEB).

Volgende invoeringstranches
De minister heeft de Tweede Kamer nu geïnformeerde over de beleidskeuzes die zij maakt voor de volgende invoeringstranches van de EPBD. ‘De geopolitieke ontwikkelingen van de afgelopen maanden laten zien dat de noodzaak van het verbeteren van de energieprestatie van gebouwen onverminderd hoog blijft’, benadrukt ze de urgentie.

Voor de komende tranches biedt de minister duidelijkheid over 4 thema’s: de herziene isolatiestandaard, de Zero Emission Buildings (ZEB)-richtwaarden, minimumeisen voor kantoren en andere utilitaire gebouwen, en een nieuwe rekenmethode voor energieprestaties.

Piekverbruik nieuwbouwwoningen
Een van de opvallendste zaken in de Kamerbrief is de mededeling van de minister dat nieuwbouwwoningen vanaf 1 januari 2028 moeten voldoen aan een wettelijke eis voor maximaal piekstroomverbruik.

Het piekverbruik is het maximale elektrische vermogen dat een woning op een bepaald moment van het stroomnet trekt. Door een maximumgrens voor piekverbruik in nieuwe woningen op te nemen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), het juridische kader voor bouweisen in Nederland, wil het kabinet het stroomgebruik beter in de tijd spreiden. Zo moet meer gebruik gemaakt worden de eigen opwek met bijvoorbeeld zonnepanelen en wordt het netgebruik op drukke momenten beperkt. ‘Een eis aan het piekverbruik zal, in combinatie met het kunnen reageren op externe signalen, ook positief bijdragen aan de landelijke problematiek van de belasting van het stroomnet’, aldus de minister.

Isolatiestandaard herzien
De maatregel is ook een opmaat naar de ZEB-eis, de standaard voor volledig emissievrije nieuwbouw die per 2030 verplicht wordt voor alle nieuwe woningen als onderdeel van de Europese EPBD-richtlijn.

Een van de 4 thema's die de minister aansnijdt in haar Kamerbrief is de isolatiestandaard: een vrijwillig instrument dat woningeigenaren een houvast geeft bij toekomstvaste renovatie. De standaard drukt de warmtebehoefte van een woning uit in een getal: hoe lager de warmtebehoefte, hoe geschikter de woning is voor een duurzaam verwarmingssysteem als een warmtepomp. De standaard is in 2021 vastgesteld en nu geëvalueerd.

Hoogte niet logisch
Uit de evaluatie blijkt dat de hoogte van de standaard niet altijd als logisch wordt ervaren en dat woningen niet altijd het volledige niveau hoeven te halen om aardgasvrij verwarmd te kunnen worden, zo bevestigt TNO na onderzoek. Woningcorporaties maken het meeste gebruik van de systematiek, maar vinden deze op sommige punten onnodig ambitieus.

Op basis hiervan wordt de isolatiestandaard nu herijkt. De basisgedachte blijft behouden, maar de hoogte wordt bijgesteld. Voor vooroorlogse woningen worden verfijningen doorgevoerd: voortaan wordt onderscheid gemaakt tussen hoek- en vrijstaande woningen enerzijds en tussenwoningen anderzijds. Daarnaast worden per woningtype concrete maatregelenpakketten opgesteld met herziene streefwaarden voor isolatie. De internetconsultatie voor de herziening start in augustus. Vastlegging in regelgeving volgt per 1 juli 2027, waarna de isolatiestandaard in 2030 opgaat in de bredere ZEB-systematiek.

ZEB-richtwaarden
De ZEB-richtwaarden beschrijven wanneer een gebouw ‘klaar is voor de toekomst’. Een emissievrij gebouw heeft een lage warmtebehoefte dankzij goede isolatie en ventilatie, beschikt over efficiënte installaties, is vrij van fossiele emissies op eigen terrein en dekt zijn energievraag zoveel mogelijk met hernieuwbare energie, via zonnepanelen op het dak of een warmtenet.

De richtwaarden worden vastgelegd in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), maar zijn voor bestaande gebouwen niet verplicht. Overheidsgebouwen vormen hierop een uitzondering: zij moeten jaarlijks 3 procent van de totale vloeroppervlakte naar ZEB-niveau renoveren, conform de Energie Efficiëntie richtlijn (EED). De vastlegging in het Bkl maakt ook duidelijk dat de strengere ZEB-eisen voor nieuwbouw niet gaan gelden voor bestaande gebouwen.

Eisen utiliteitsbouw
Voor kantoren, scholen en andere utilitaire gebouwen introduceert de EPBD IV de zogenoemde minimumenergieprestatie-eisen (MEPS). De doelstelling: in 2030 moeten de 16 procent slechtst presterende gebouwen zijn verbeterd, en in 2033 de 26 procent slechtst presterende.

De minister kiest voor een uniforme norm: alle utilitaire gebouwen die onder de MEPS vallen moeten in 2030 minimaal overeenkomen met energielabel D. ‘Om beter aan te sluiten bij de uitvoeringspraktijk van de gebouweigenaar kies ik voor de invoering van een systeem waarbij gebouweigenaren de mogelijkheid hebben om op verschillende manieren aan te tonen dat zij voldoen aan de MEPS’, licht Boekholt-O’Sullivan toe. Dat kan via een geldig energielabel of via opgave van het werkelijke energieverbruik. Eigenaren die eerder grotere stappen willen zetten, kunnen energielabel C als referentie gebruiken: gebouwen die uiterlijk in december 2029 dit label behalen, voldoen ook aan de Europese eisen die in 2033 gaan gelden. De internetconsultatie voor de MEPS start naar verwachting in de zomer van 2026. Daarnaast onderzoekt de minister een portefeuilleaanpak voor eigenaren van meerdere panden, die hen meer flexibiliteit biedt om hun vastgoed gespreid te verduurzamen.

Nieuwe rekenmethode energieprestatie
Vanaf 2030 wordt verder de rekenmethode voor de energieprestatie van gebouwen gemoderniseerd. De huidige methode NTA 8800 wordt op meerdere punten verbeterd: voortaan wordt per uur gerekend in plaats van per maand, klimaatgegevens worden geactualiseerd naar het referentieklimaat voor 2033, en installaties worden nauwkeuriger doorgerekend bij lagere belasting, het zogeheten deellastbedrijf. Dat is relevant voor warmtepompen die niet altijd op volledig vermogen draaien. Daarnaast wordt het mogelijk het werkelijke gemeten energieverbruik als indicator te gebruiken voor de energieprestatie.

Fossiele installaties achterblijven
Tot slot geeft de minister een update over het Nationaal plan voor de renovatie van gebouwen (NBRP) dat de langetermijnstrategie voor verduurzaming van de gebouwde omgeving vormt tot 2050. De internetconsultatie van het NBRP is afgelopen maand afgerond en et definitieve plan moet eind december 2026 worden ingediend bij de Europese Commissie.

Uit de prognoses in het NBRP trekt de minister een zorgelijke conclusie: het tempo van isolatiemaatregelen ligt ‘redelijk op koers’, maar de vervanging van fossiele installaties gaat te langzaam. Dit knelpunt wordt meegenomen in de kabinetsafwegingen in het voorjaar van 2027 als de regering in lijn met het Coalitieakkoord zal beslissen over aanvullende maatregelen. De achterblijvende vervanging van fossiele cv-ketels door warmtepompen is daarin een centrale factor.