EPBD: Energiehuis en renovatiepaspoort moeten verduurzaming gebouwen in Nederland versnellen

De vierde versie van de Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen – de Energy Performance of Buildings Directive IV, kortweg EPBD IV – vormt het fundament om zowel nieuwe als bestaande gebouwen energiezuiniger en uiteindelijk emissievrij te maken. Vorig jaar zomer startte het toenmalige kabinet met de nationale implementatie van de EPBD IV die onder meer een verplichting voor zonnepanelen bevat.

Centraal Energiehuis
Er moet volgens de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening nog veel gebeuren om alle gebouwen in Nederland energiezuiniger en emissievrij te maken. Bijna alle gebouweigenaren, gebruikers en bewoners gaan hier komende jaren mee te maken krijgen. Om meer hulp en ondersteuning te bieden, kunnen zij straks op één plek terecht voor het verduurzamen van hun woning of gebouw: het Energiehuis.

Dit nieuwe concept bouwt voort op bestaande initiatieven, zoals gemeentelijke energieloketten en verbeterjehuis.nl. Het Energiehuis verbindt straks het huidige aanbod van online en fysieke dienstverlening. Zo ontstaat komende jaren één herkenbaar startpunt met duidelijke informatie en ondersteuning.

De afgelopen jaren is in Nederland een grote variëteit aan ondersteuningsaanbod ingericht via bijvoorbeeld gemeentelijke energieloketten, voor kwetsbare huishoudens, kleine ondernemers en maatschappelijk vastgoedeigenaren. ‘Maar daardoor is ook een enorm breed palet en versnippering van instrumenten en informatie ontstaan’, aldus Boekholt O’Sullivan. Er is volgens haar behoefte aan integrale ontzorging en eenduidige, betrouwbare informatie.

Renovatiepaspoort
Daarnaast werken de autoriteiten aan de invoering van een renovatiepaspoort. Dat gaat gebouweigenaren helpen om hun gebouw stap voor stap emissievrij te maken. In Nederland wordt het renovatiepaspoort gekoppeld aan het bestaande maatwerkadvies van een energieprestatieadviseur. Hiermee is het in feite een maatwerkadvies, waarbij de aanbevelingen voldoen aan de eisen van een emissievrij gebouw. Het renovatiepaspoort wordt geregistreerd in de bestaande, landelijke database waarin de energielabels van gebouwen zijn opgenomen.

Het renovatiepaspoort is een routekaart die de stappen schetst voor een gefaseerde grondige renovatie naar een emissievrij gebouw volgens het ‘energy efficiency first’ principe. Het is een optionele dienst waarbij een vakbekwaam energieprestatie-adviseur voor een gebouw een specifiek advies opstelt op basis van de wensen van de opdrachtgever.

BEGIN KADER

Stand van zaken verplichte installatie zonnepanelen

Vorig jaar zomer vond de internetconsultatie plaats van de wijzigingen die binnen de EPBD voor zonnepanelen zijn voorzien. De richtlijn verplicht lidstaten stapsgewijs tot het plaatsen van zonnepanelen op daken: vanaf 2027 voor nieuwe overheids- en utiliteitsgebouwen, vanaf 2028 voor bestaande overheidsgebouwen bij ingrijpende renovatie, en vanaf 2030 voor nieuwe woningen.

Branchevereniging Holland Solar sloeg eerder deze maand alarm dat door uitzonderingsbepalingen tussen de 60.000 en 100.000 gebouwen buiten de reikwijdte van de EPBD-verplichting dreigen te vallen. In de brief die minister Boekholt-O’Sullivan nu aan de Tweede Kamer heeft gestuurd, rept zij echter met geen woord over deze uitzonderingsbepalingen. Tijdens de internetconsultatie gaven enkele partijen vorig jaar zomer juist nog aan de uitzonderingen te beperkt uitgewerkt te vinden.

EINDE KADER

Financiële ondersteuning
Voor veel doelgroepen bestaan al regelingen en leningen om energiebesparende maatregelen in een woning of gebouw te financieren. Dat aanbod is soms lastig te overzien. ‘Daarom werken we nu uit hoe het aanbod beter op elkaar kan aansluiten, zodat de uitvoering eenvoudiger wordt’, aldus Boekholt-O’Sullivan. Ook is het volgens haar belangrijk dat deze ondersteuning de komende jaren duidelijk en stabiel blijft, zodat mensen die willen verduurzamen hierop kunnen vertrouwen en sneller de juiste hulp vinden.

De ondersteuning van huishoudens in een kwetsbare positie wordt, als onderdeel van het Energiehuis, deels gefinancierd via middelen van het sociaal klimaatfonds. Deze energiehulp via energiecoaches en energiefixers ondersteunt bewoners met het energiezuiniger en comfortabeler maken van hun woning.

Nationaal renovatieplan
In de EPBD IV is afgesproken dat elke lidstaat een nationaal plan voor de renovatie van gebouwen opstelt. Dit National Building Renovation Plan (NBRP) laat zien hoe Nederland toewerkt naar een emissievrije en energiezuinige gebouwde omgeving in 2050. Het plan bevat ook tussendoelen voor 2030 en 2040. Het concept wordt binnenkort ter consultatie voorgelegd. Nederland dient de definitieve versie uiterlijk eind december 2026 in bij de Europese Commissie.

Tot nu toe was de opgave voor de gebouwde omgeving niet veel verder geconcretiseerd dan tot en met 2030. ‘Voor het opstellen van het NBRP is de opgave nu voor het eerst ook concreet becijferd voor 2040 en 2050: hoeveel gebouwen moeten er nog aangepakt worden om te voldoen aan het emissievrij-einddoel in 2050’, licht de minister toe.

Gefaseerde implementatie
De EPBD IV wordt in tranches ingevoerd. De planning sluit aan op de Europese deadline van 29 mei 2026 en op de momenten waarop de verschillende verplichtingen gaan gelden. Door deze aanpak is er volgens de minister per onderdeel voldoende tijd om uit te werken wat de nieuwe regels precies betekenen en om zorgvuldige keuzes te maken. Ook kunnen de wijzigingen zo op tijd worden vastgelegd in onder andere het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Omgevingsregeling (Or).

De eerste tranche is gericht op de EPBD IV-onderdelen die per 29 mei 2026 in werking moeten treden. Deze tranche bevat een aantal wijzigingen in de bepalingsmethode van de energieprestatie, extra zonnepanelen op gebouwen, technische bouwsystemen, duurzame mobiliteit, laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer en fietsparkeerplaatsen.

Tweede tranche 2027
De tweede tranche van de regelgeving heeft betrekking op de aanpassing van de huidige BENG-eisen naar tijdelijke emissievrij-eisen voor nieuwe gebouwen van overheidsinstanties en de rekenplicht voor de totale levenscyclus uitstoot van broeikasgassen voor nieuwe gebouwen die groter zijn dan 1.000 vierkante meter. Deze verplichtingen gaan beide gelden per 1 januari 2028. Deze onderdelen zullen per 1 januari 2027 in werking treden.

De derde tranche van de implementatie regelgeving heeft betrekking op de minimum energieprestatie-eisen voor utiliteitsgebouwen die per 2030 en 2033 gaan gelden en het emissievrij-niveau voor de bestaande gebouwen. Deze onderdelen zullen onder andere via een wijziging van het Bbl per 1 juli 2027 in werking treden.

Vierde tranche 2029
De vierde en laatste tranche van de implementatie regelgeving heeft betrekking op het moderniseren van de bepalingsmethode energieprestatie en het aanpassen van de systematiek voor energielabels, omdat per 2030 een nieuw energielabel van kracht zal worden, gebaseerd op totaal primair energiegebruik en met een indeling van A tot en met G.

De modernisering betekent dat de uitkomsten van de bepalingsmethode anders zullen worden dan ze nu zijn. ‘Dit kan gevolgen hebben voor gebouweigenaren en huurders. De inzet is om deze gevolgen minimaal te laten zijn’, schrijft de minister. De voorbereidingen voor de vierde tranche zijn al in gang gezet en zullen naar verwachting uiterlijk op 1 juli 2029 in werking treden.

Klimaatdoelen onder druk
De minister schrijft tot slot dat het kabinet met volle kracht aan het werk gaat om de klimaatdoelen te halen. ‘Het klimaatdoel van 2030 wordt lastig, zoals uit de Klimaat- en Energieverkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt’, aldus Boekholt-O’Sullivan. Het is noodzakelijk om additionele beleidsmaatregelen te treffen om de kans te vergroten dat Nederland de gestelde doelen ook daadwerkelijk gaat halen.

Op dit moment loopt het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de Energietransitie van de woningvoorraad richting 2050. Hierin worden scenario’s, effecten en beleidsopties verkend. Het IBO zal rond de zomer met een eindrapport komen. De minister wacht de opties in dit IBO af om te bepalen welke additionele beleidsvoornemens zij zal uitwerken.