Van pv naar totaaloplossingen: ‘Veranderlijk beleid remt vertrouwen en investeringen’

Hoe kijken jullie als Belgische sectororganisatie voor elektrotechnische bedrijven naar de huidige fase van de energietransitie?
‘Die is sterk in beweging. Waar onze achterban zich jarenlang op losse producten zoals zonnepanelen en laders voor elektrische auto’s kon richten, wordt nu iets geheel anders van hen gevraagd. De focus ligt meer en meer op geïntegreerde systemen waarin allerhande technologieën worden gecombineerd. Dat is de grootste switch van dit moment.’

In alle marktsegmenten?
‘In de residentiële markt geldt voor nieuwbouw dat er bijna altijd wordt gekeken naar het combineren van zonnepanelen, warmtepompen, laadinfra, batterijen en slimme sturing. Bij renovatie is dat nog niet altijd het geval. Er zijn dus verschillen in de snelheid waarin deze transitie verloopt.’

Ook met de professionele markt?
‘In de professionele markt ligt de focus – waar de businesscase sterk gestuurd wordt door energieprijzen, netcapaciteit en efficiëntie – meer op energiemanagement, piekbeheer en optimalisatie op grotere schaal. Bedrijven willen flexibeler omgaan met hun energie, temeer met het oog op de geopolitieke complexiteit van dit moment. Energiezekerheid en de energiekosten in de hand houden, ook op de lange termijn, is een belangrijke motivator.’

De vraag naar integrale oplossingen neemt toe. In hoeverre?
‘Hij neemt toe, maar blijft sterk afhankelijk van het beleidskader in België. Zo geldt in Vlaanderen een renovatieverplichting voor huizenkopers. Voldoet een woning niet aan bepaalde energieprestatie-eisen, concreet gaat het om panden met label E of F, dan moeten ze zorgen dat die daar op termijn wel aan gaat voldoen, bijvoorbeeld door betere isolatie of een efficiëntere verwarmingsinstallatie.’

Dat versterkt de vraag naar integrale duurzame energie-oplossingen…
‘Maar die regel is afgezwakt, omdat kopers daarmee voor te hoge kosten zouden komen te staan. Waar het aanvankelijk de bedoeling was dat in 2028 een label C verplicht zou worden, in 2035 een label B en in 2045 een label A, werd in het regeerakkoord vorig jaar label D als norm vastgelegd, en tevens de termijn om te renoveren opgetrokken van 5 naar 6 jaar. Daarnaast zien we ook dat premies en subsidies voor zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen worden ingevoerd en terug afgeschaft. Waar het op neerkomt: veranderlijk beleid veroorzaakt onduidelijkheid en onzekerheid, wat de vraag beïnvloedt.’

Beter even afwachten wat de toekomst gaat brengen…
‘Dat is zeker niet het advies dat we vanuit Nelectra geven, maar wel een logische gedachte bij onvoorspelbaar beleid. Dit is eenn van de grootste remmen op investeringen. Vertrouwen creëren is cruciaal. Consumenten en bedrijven verwachten stabiele, begrijpelijke spelregels. Negatieve injectietarieven, wisselende beleidskaders en onduidelijke signalen ondermijnen vertrouwen en maken adviesverlening moeilijker. Regulatoren hebben volgens ons een belangrijke rol in transparantie, voorspelbaarheid en een kader dat flexibiliteit en slim verbruik stimuleert. Ze moeten investeerders niet afschrikken.’

Welke uitdagingen ervaren installateurs in deze veranderende markt?
‘Het gaat steeds minder over één techniek plaatsen, aparte installaties. Complete systemen laten samenwerken staat in toenemende mate centraal – integratie dus. Daarvoor is bijkomende kennis nodig, bijvoorbeeld aangaande sturing, communicatieprotocollen, data en compatibiliteit tussen systemen. Het wordt tevens organisatorisch complexer. Zo is er meer afstemming nodig tussen verschillende technische domeinen. Dat vraagt voorbereiding en betekent dat de verantwoordelijkheid gedeeld wordt omdat het totaalresultaat telt.’

In hoeverre zijn installateurs bezig met de transitie van zonnepanelen naar totaaloplossingen?
‘Er is een groep koplopers, zoals altijd. Die duiken er volop in. Daarnaast zijn er volgers, bedrijven die pas actie ondernemen als er een concrete vraag binnenkomt of wanneer al die nieuwe technologieën mainstream zijn geworden en de markt volwassen. Ook hierin zien we dus grote verschillen, 2 snelheden. Uiteindelijk moet iedereen echter mee. Doe je dat niet, dan loop je een groot risico.’

In hoeverre is er sprake van een kloof in kennis en skills bij installateurs?
‘Velen zijn technisch sterk binnen hun eigen discipline, maar minder vertrouwd met slimme sturing en systeemintegratie. Vooral kennis rond energiemanagementsystemen en interoperabiliteit ontbreekt soms. Tegelijk zien we ook een groep installateurs die daar juist hun sterkte van maakt en zich daarin specialiseert. Bij grotere projecten wordt de rol van systeemintegrator zelfs een aparte functie. Het onderstreept hoe belangrijk levenslang leren is. Dat geldt – waar het leeuwendeel van de Belgische installateurs maar met 3 of 4 mensen werkt en dus beperkte capaciteit heeft – ook voor samenwerking.’

Sluiten bestaande opleidingen voldoende aan bij de actuele behoeften in de markt?
‘Het onderwijs kan de marktevolutie niet volledig bijbenen. Dat is van alle tijden, en de technologische ontwikkelingen gaan nu bijzonder snel. Een positieve ontwikkeling betreft praktijkgerichte opleidingen, zoals duaal leren. Maar wij horen van vele installateurs dat het niveau van afgestudeerden ondermaats is. Het kan veel beter, er moet een tandje bij.’

En certificeringen?
‘Daarvoor geldt hetzelfde. Die prikken niet snel genoeg in op marktontwikkelingen. RESCert, het Belgische certificatiesysteem voor installateurs van hernieuwbare energiesystemen, omvat onder meer zonnepanelen en warmtepompen. Binnenkort worden batterijen en laadpalen toegevoegd, maar dat is laat. Voor opdrachtgevers is het dus belangrijk om naast certificaten ook te kijken naar ervaring met gelijkaardige, geïntegreerde projecten. Vraag dus zeker naar referenties en concrete realisaties.’

Met de groeiende vraag naar duurzame warmte wordt elektrotechniek en heating, ventilation, and air conditioning (hvca) steeds meer één werkdomein…
‘Dat klopt volledig. Door warmtepompen en bredere elektrificatie groeien elektrotechniek en hvac naar elkaar toe. Klassieke grenzen vervagen. Installateurs moeten dus breder denken of sterker samenwerken om relevant te blijven. Wie vasthoudt aan één discipline, mist de trein. Eindklanten verwachten geïntegreerde totaaloplossingen. Tegelijk biedt dit alles kansen voor innovatie en groei binnen de sector.’

Wat betekent dit allemaal voor Nelectra?
‘Nelectra zet sterk in op informeren, ondersteunen en belangenbehartiging. We volgen markt- en technologieontwikkelingen van dichtbij en vertalen die via mailings, onze website en het vakblad ElektroVisie naar onze leden. We organiseren tevens infosessies en webinars om hen mee te nemen in nieuwe ontwikkelingen, stimuleren kennisdeling en samenwerking. Bij dat alles staan we voor dezelfde opgave als installateurs; over onze klassieke muur kijken en verbreden. Dat doen we dan ook. Zo werken we al jarenlang nauw samen met Bouwunie; organiseren bijvoorbeeld gezamenlijke infosessies voor elektrotechnici én HVAC-installateurs rond convergerende technieken. Op deze wijze helpt Nelectra installateurs evolueren van klassieke uitvoerder naar volwaardige partners in de energietransitie. En tegelijkertijd blijven we lobbyen voor een werkbaar en haalbaar beleidskader voor de sector.’