Geen meetbare milieueffecten door kleinschalig zonnepark op Noordzee

Van 2021 tot 2025 volgden Oceans of Energy, Wageningen Marine Research, het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en Deltares een werkend offshore zonnepark op de Noordzee met een uitgebreid milieumonitoringprogramma. Het North Sea Two-project onderzocht wat de installatie betekende voor stroming, waterkwaliteit en aanwezige soorten. Daarmee levert het project voor het eerst meerjarige veldgegevens over de milieueffecten van offshore zonne-energie op de Noordzee. De resultaten zijn gepubliceerd in een whitepaper.

4 onderzoeksthema’s
Het onderzoek richtte zich op 4 samenhangende thema’s. Ten eerste werden veranderingen in stroming onderzocht. Met metingen in het water werd nagegaan of de zonnepaneelplatforms invloed hebben op stroming en watermenging. Er werden geen meetbare veranderingen gevonden. De stroming en watermenging rond het zonnepark verschilden niet noemenswaardig van de natuurlijke variatie door getijden en golfwerking.

Ten tweede werd onderzocht of het zonnepark invloed heeft op licht in het water en op algen en plankton, de basis van het voedselweb. De metingen en modelstudies laten zien dat bij deze kleinschalige opstelling geen substantiële afname van primaire productie wordt verwacht. Primaire productie is het proces waarbij planten en algen zonlicht omzetten in energie en zuurstof door middel van fotosynthese.

Mosselen filteren water
Mosselen die zich op de structuren vestigen filteren algen uit het water, waardoor de hoeveelheid algen lokaal kan afnemen. In voedselrijke omstandigheden kan dat leiden tot helderder water. In voedselarme gebieden kan het invloed hebben op de beschikbare voedselvoorraad voor andere soorten.

Ten derde werd de ontwikkeling van biodiversiteit en leefgebieden onderzocht. De structuren voegen kunstmatig hard substraat toe in een omgeving waar natuurlijke harde oppervlakken schaars zijn. Onder hard substraat verstaan onderzoekers vaste ondergronden zoals rotsen, stenen of in dit geval drijvende constructies waarop organismen zich kunnen vasthechten. Deze kunstmatige harde substraten werden snel gekoloniseerd door ‘mariene organismen’. In totaal werden 47 soorten aangetroffen op de platforms, waaronder mosselen, zeepokken en andere aangroeisoorten.

Vervolgonderzoek nodig
‘Verschillende soorten vestigden zich al snel op het onderwatergedeelte van de zonnepanelen’, vertelt marien ecoloog Ninon Mavraki van Wageningen Marine Research. ‘Dat laat zien hoe snel zulke structuren onderdeel worden van het zee-ecosysteem. Om te begrijpen wat dat op langere termijn betekent, is vervolgonderzoek nodig.’

Ten vierde werd het gebruik van het zonnepark door zeevogels en zeezoogdieren gevolgd met camera’s op de installatie, aangevuld met beeldanalyse. 3 meeuwensoorten en zowel grijze als gewone zeehonden gebruikten het zonnepark als rustplaats. Hun aanwezigheid varieerde per seizoen en nam sterk af bij hogere golfhoogtes.

Schaalafhankelijke effecten
De studie ging over een kleinschalige opstelling. Effecten van offshore zonne-energie op stroming en lichtbeschikbaarheid zijn volgens de onderzoekers sterk afhankelijk van de schaal van het project, zoals ook uit een modelstudie blijkt. Bij grotere zonneparken op zee, en zeker wanneer die worden gecombineerd met offshore windparken, kunnen effecten anders uitpakken en is aanvullend onderzoek nodig om goed te begrijpen wat dat betekent voor het mariene milieu.

Harmonisatie meetmethoden
Volgens de onderzoekers is het belangrijk dat landen hun meetmethoden op elkaar afstemmen. Dat maakt resultaten beter vergelijkbaar en zorgt voor een betrouwbaardere beoordeling van milieueffecten bij toekomstige projecten op zee. ‘Offshore zonne-energie kan een aanvulling zijn op wind op zee’, aldus Brigitte Vlaswinkel, Head of Environment & Sustainability bij Oceans of Energy. ‘Dit onderzoek laat zien dat het belangrijk is om nieuwe energieoplossingen vanaf het begin zorgvuldig te volgen, zodat energieopwekking en het mariene milieu in balans blijven.’