Exploderende energieprijzen door oorlog Iran: nieuwe hausse zonnepanelen op komst?

Jij had deze week ook een flashback naar de energiecrisis van enkele jaren geleden?
‘Zeker. Maar duidelijk is ook dat dit niet een letterlijke herhaling is van de eerste jaren na de inval van Rusland in Oekraïne. De gasprijzen zijn in korte tijd zo’n 60 procent gestegen. Dat klinkt heftig, maar de prijzen zijn op dit moment nog lang niet zo hoog als in de piek van 2022. De oorzaak is bovendien anders. Ik denk dat we op dit moment vooral geen paniek moeten schoppen.’

Ook nu is oorlog de oorzaak.
‘Eerder was sprake van een Europees probleem, doordat het met name om gas en olie ging die met pijplijnen naar ons continent werden gebracht. Azië had daar bijvoorbeeld niet zo’n last van. Nu is er sprake van een wereldwijd issue, waarvan we niet weten hoelang het gaat duren en waarbij we in directe concurrentie komen met andere energiehongerige landen zoals China, Japan en India. Tegelijkertijd konden we dit scenario van mijlenver aan zien komen. Nederland importeert 80 procent van zijn energie. Dan moet je niet verbaasd zijn als die afhankelijkheid je een keer ongenadig hard raakt. Elke keer dat olie en gas duurder worden, zien we dezelfde waarheid terug: import maakt kwetsbaar, eigen opwek maakt weerbaar.’

Er gaan hierdoor vele huishoudens en bedrijven geraakt worden…
‘Absoluut. De vraag is alleen nog hoe hard. Gasvoorraden zullen ongetwijfeld met veel duurder LNG dan eerder ingeschat aangevuld moeten worden. Gedurende het jaar gaat deze prijsstijging dus voor iedereen voelbaar worden, ondanks de aanbrekende lente waardoor we gelukkig minder gas verbruiken voor de verwarming van huizen en bedrijven. Ik hoop vooral dat deze crisis in het Midden-Oosten de laatste keer is dat we met z’n allen zo schrikken van wat energieafhankelijkheid betekent. Dit moment moet in Den Haag en de samenleving echt gezien worden als een oranje stoplicht. We moeten nu tempo maken met elektrificatie, voordat het stoplicht een keer daadwerkelijk op rood springt.’

Nu volop inzetten op elektrificatie, dat is jouw boodschap?
‘Het antwoord is niet méér afhankelijkheid van wereldmarkten, maar minder. Huishoudens en bedrijven die investeren in zonnepanelen, batterijen, warmtepompen en slimme sturing, bouwen direct bescherming op tegen grillige energieprijzen. En op nationaal niveau geldt precies hetzelfde: hoe meer we zelf opwekken en flexibel gebruiken, hoe minder kwetsbaar Nederland is voor conflicten elders. De echte winst van het nieuwe energiesysteem zit niet alleen in CO2-reductie, maar in controle: zelf opwekken, zelf opslaan, zelf sturen.’

Het maatschappelijke debat gaat niet de goede kant op?
‘Wie nu nog denkt dat zon, wind en opslag alleen klimaatbeleid zijn, mist het punt. Het is gewoon Nederlands veiligheidsbeleid. Iedereen ziet het probleem. Er wordt volop over gepraat: in de media, bij de koffiemachine, in de politiek, aan de talkshowtafels… Meer olie en gas oppompen is steeds het credo. Het meest logische stapje wordt te vaak gemist. We moeten stoppen met praten over elektrificatie als iets voor later. De winst is er vandaag al: meer grip op de rekening en minder afhankelijkheid van instabiele regio’s. Meer elektriciteit gebruiken, opwekken en opslaan in plaats van diesel, de cv-ketel of aardgas voor de industrie is het enige structurele antwoord. Elektrificatie is energetisch efficiënter, dus je hebt minder energie nodig. Je kan het ook nog eens hier opwekken en er dus controle over houden. En laten we eerlijk zijn: we kunnen snel opschalen. In 2023 installeerden we in Nederland bijna 5 gigawatt aan zonnepanelen. Alleen die al wekken jaarlijks meer stroom op dan kerncentrale Borssele. We kunnen dus heel erg snel. Het probleem is vooral dat we het met z’n allen moeten willen.’

En we moeten minder afhankelijk worden van Chinese zonnepanelen…
‘Dat verhaal ligt toch anders. Komt er morgen geen olie, gas en uranium meer binnen, dan valt een groot deel van onze energievoorziening in één keer weg. Ieder zonnepaneel dat hier aankomt, is goed voor minstens 25 jaar productie. We wekken al meer dan 50 procent van onze stroom met zon en wind op. Geen enkele crisis ter wereld kan voorkomen dat die al geïnstalleerde zonnepanelen en windturbines stoppen met produceren. De toeleveringsketen is dus eenmalig, in plaats van dat er continu aanvoer nodig is. Dat is waarom zon en wind "hernieuwbaar" zijn en olie, gas en kernenergie niet. Natuurlijk moeten we ervoor zorgen dat onze toeleveringsketen voor alle materialen die nodig zijn voor elektrificatie onder meer Europese controle komt, bijvoorbeeld door de maakindustrie te versterken. Maar onder aan de streep is de betrouwbaarheid van een energiesysteem op basis van zon, wind en opslag echt van een totaal andere orde dan de onbetrouwbaarheid van fossiele en niet-hernieuwbare energie.’

Wat moet er gebeuren?
‘We moeten op z’n zachtst gezegd een paar tandjes bijschakelen, onder andere door te zorgen dat zon en wind op land en batterijen sneller worden vergund, en dat elektrische auto’s, warmtepompen en e-boilers sneller de norm worden voor huishoudens en bedrijven. Dit vereist aandacht in Den Haag, overal. Zo is het echt schrijnend dat het huidige voorstel voor een norm voor zon op dak, afkomstig uit Europa, enorm wordt afgezwakt door het vorige en huidige kabinet. Die daken moeten gewoon vol; simpeler kunnen we een energietransitie niet maken.’

Er ligt dus ook een opgave voor de zonne-energie- en energieopslagsector?
‘De energieprijzen stijgen; een nieuw vast contract afsluiten gaat zo gemakkelijk niet meer. Ik verwacht dat het aantal telefoontjes naar installateurs de komende tijd weer flink gaat toenemen, van mensen en bedrijven die bijvoorbeeld overwegen zonnepanelen en/of een batterij aan te schaffen. Mijn oproep daarbij is, en die doe ik met heel mijn hart: beste installateurs, verkoop die panelen, batterijen, laadpalen en warmtepompen, echt waar. Maar doe dat alsjeblieft niet op basis van verhalen over terugverdientijden.’

Waarom?
‘Wat nu zo is, kan morgen weer anders zijn, en overmorgen weer anders. Waar de terugverdientijd van een warmtepomp bijvoorbeeld in enkele dagen zo’n beetje 2 keer zo kort is geworden, kan die, als de Straat van Hormuz binnenkort weer opengaat, zomaar weer zijn wat die kortgeleden was. Beloftes die niet worden waargemaakt, leiden tot teleurstelling; zet die dus bij het grofvuil.’

Hoe moet het dan wel?
‘Investeren in een duurzame energiehuishouding is goed voor de portemonnee, dat is onmiskenbaar het geval. Maar zie het vooral ook als een verzekering. Net zoals een zorgverzekering. Als ik een jaar lang niet hard van mijn fiets val of er niks anders ernstigs gebeurt, dan betaal ik die verzekering misschien voor dat ene bezoekje aan de huisarts. Maar ongelukken gebeuren. Als ik ineens wel onder een auto terechtkom, ben ik blij dat ik haar heb. Een geëlektrificeerd huishouden of bedrijf werkt precies hetzelfde. Ja, sommige jaren is het voordeel misschien minder dan je had verwacht. In situaties zoals deze zijn zonnepanelen op het dak, een thuisbatterij en een laadpaal echter een redding voor energiekosten die echt heel erg pijn kunnen doen.’