Kamervragen over Chinese onderdelen slimme meters, netbeheerders weerleggen kritiek

De regionale netbeheerders hebben voor circa 4 miljoen aan onderdelen voor slimme meters besteld bij het Chinese bedrijf Kaifa. JA21 stelde hier Kamervragen over, net als een groep van 7 Kamerleden van CDA, VVD, ChristenUnie en D66 indiende. Netbeheer Nederland heeft uitgebreid gereageerd op de ophef en stelt dat er geen veiligheidsrisico’s zijn.

Modulaire opbouw meter
De nieuwe slimme meter is modulair opgebouwd uit verschillende losse onderdelen. Voor elk onderdeel zijn aparte aanbestedingen uitgevoerd door Alliander, Enexis en Stedin. De kritiek richt zich volgens de netbeheerders specifiek op 1 onderdeel, namelijk de meetsensor. Voor de levering hiervan zijn 2 leveranciers geselecteerd: Sagemcom uit Frankrijk en het Chinese Kaifa.

Netbeheer Nederland benadrukt dat door de modulaire opbouw onderdelen eenvoudiger en sneller te vervangen zijn en de meter als geheel langer actueel blijft. De meter is volgens de koepelorganisatie duurzamer in het onderhoud doordat niet de hele meter vervangen hoeft te worden bij verouderde componenten.

Geen internetverbinding
De belangenvereniging benadrukt dat de meetsensoren niet direct zijn verbonden met internet of met klantportalen. De sensoren zouden niet zelfstandig informatie met derden kunnen delen en ook niet van een afstand kunnen worden bediend. Ook bevatten ze geen schakelfunctie en kunnen ze daardoor de stroomtoevoer niet aan- of uitzetten.

‘Bij een slimme meter denken mensen aan het uitlezen van data en het communiceren met apparaten. Dat doet dit onderdeel niet. Het gaat om een module die daadwerkelijk iets meet. Dat gebeurt op een digitale manier, maar de verzending van data en het communiceren met andere apparaten gebeurt niet via dit onderdeel. In dat opzicht is het risico heel beperkt’, aldus Jinny Moe Soe Let, directeur Beleid en Communicatie van Netbeheer Nederland.

Leveringszekerheid en kosten
De netbeheerders stellen te hebben gekozen voor 2 leveranciers om leveringszekerheid en continuïteit te garanderen. Als de ene partij niet of minder goed kan leveren, wordt dat door de andere leverancier opgevangen. Het aanbod van leveranciers voor dergelijke meetsensoren is binnen Europa beperkt. Dat beperkte aanbod leidt volgens de netbeheerders tot onvoldoende concurrentie op kwaliteit en leveringszekerheid, wat kan leiden tot oplopende kosten die uiteindelijk de consument raken.

Staatsinvloed
JA21-Kamerlid Van den Berg stelde vragen over de wenselijkheid van de gunning, de scope van de aanbesteding, de herkomst van verschillende onderdelen en de staatsinvloed op Kaifa. In berichtgeving in de media wordt gesteld dat China Electronics Corporation (CEC) een belang van 35 procent heeft in Kaifa. Van den Berg wilde weten of vooraf een nationale veiligheids- of ketenafhankelijkheidsanalyse is uitgevoerd door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) of een andere dienst.

Ook vraagt het Kamerlid of slimme energiemeters als onderdeel van vitale infrastructuur of kritieke ketencomponenten worden beschouwd. Verder wil Van den Berg weten of kan worden uitgesloten dat via deze componenten manipulatie van meetwaarden, aanvallen op de toeleveringsketen of ongeautoriseerde toegang tot meterdata mogelijk is. Tot slot vraagt het Kamerlid of is onderzocht of er sprake is van een abnormaal lage inschrijving onder kostprijs of een verstorend effect van staatssteun.

Brede Kamersteun vragen
De Tweede Kamerleden van CDA, VVD, ChristenUnie en D66 hebben soortgelijke vragen gesteld over de economische afhankelijkheid van China, de capaciteit bij Europese producenten en risicoanalyses met betrekking tot nationale veiligheid en cybersecurity. Zij vragen ook of specifieke dreigingsanalyses zijn uitgevoerd voor mogelijke beïnvloeding van het energiesysteem, bijvoorbeeld door het manipuleren van verbruikscijfers of het veroorzaken van storingen.

Ook deze groep wil weten welke data precies worden verzameld door de slimme meters en op welke frequentie. Verder vragen zij welke maatregelen zijn getroffen om te waarborgen dat gegevensuitwisseling conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en Europese privacyregels verloopt. Tot slot informeren zij of er nog een mogelijkheid bestaat dat de Rijksoverheid ingrijpt en de aanbesteding terugdraait indien blijkt dat de veiligheid te veel in het geding komt.

Europese Commissie
Netbeheer Nederland stelt dat de Europese Commissie de aanbesteding aan Kaifa heeft beoordeeld en geen signalen van oneerlijke concurrentie ziet. Kaifa levert al ruim 10 jaar meters voor de Nederlandse markt en is volgens de netbeheerders een betrouwbare partner gebleken. Er vinden regelmatig audits door netbeheerders en onafhankelijke partijen zoals ENCS plaats bij deze producent, onder andere rond cyberveiligheid. Deze inspecties zouden altijd positief verlopen zijn.

De communicatie van de meters vindt plaats via een gateway van een leverancier uit een land dat binnen de World Trade Organization (WTO)-regels als betrouwbaar wordt aangemerkt. De technologie wordt in eigen beheer ontwikkeld. De netbeheerders stellen strenge eisen aan arbeidsomstandigheden en houden hier toezicht op. Alle Europese richtlijnen en privacyregels worden volgens hen nageleefd.