Gemeenten en provincies vragen middelen voor aanpak netcongestie

Het elektriciteitsnet zit vol en de gevolgen zijn voor grootverbruikers overal voelbaar. De gemeenten en provincies benadrukken dat zonder maatregelen ook voor kleinverbruikers, waaronder consumenten en kleine bedrijven, het stroomnet op slot dreigt te gaan. Voor de aanpak van deze problematiek zijn de lokale overheden naar eigen zeggen onmisbare partners.

Zorgen over reservering
Gemeenten en provincies maken zich zorgen over het loslaten van de bestaande werkwijze van reserveren voor kleinverbruik. Zij vrezen dat er daardoor geen of onvoldoende netcapaciteit gereserveerd kan worden voor onder andere woningbouw. Het prioriteringskader van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakt het voor netbeheerders mogelijk om op het stroomnet voorrang te geven aan maatschappelijk essentiële functies.

Door het ontbreken van een nieuwe reserveringsmethodiek is volgens gemeenten en provincies nog onduidelijk hoe de beschikbare netcapaciteit tijdig gereserveerd kan worden voor woningbouwplannen. Als deze transportcapaciteit tegenvalt, kan de ontwikkeling van woningbouw in verschillende gemeenten en provincies praktisch tot stilstand komen. In 2026 gaan provincies en gemeenten intensief meedraaien in de verdere uitwerking van het prioriteringskader.

3 vragen
Om de centrale rol in het energiesysteem te vervullen en nationale doelstellingen te realiseren, hebben gemeenten en provincies 3 concrete vragen aan het Rijk. Zij willen graag verantwoordelijkheid blijven nemen, maar worden geconfronteerd met beperkt instrumentarium en een ingrijpende teruggang in uitvoeringsmiddelen. Vanaf 2026 krijgen provincies de helft van de uitvoeringsmiddelen die nodig zijn. Gemeenten kijken vanaf 2026 tegen een tekort aan van gemiddeld 400 miljoen euro per jaar.

De VNG en het IPO vragen het Rijk om het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur uit 2024 op te volgen. Dit moet ervoor zorgen dat decentrale overheden structureel voldoende middelen krijgen om hun taken op het gebied van netcongestie, energie-infrastructuur en verduurzaming uit te voeren. Ook vragen zij om langjarige zekerheid om te voorkomen dat gemeenten en provincies na 2026 hun organisaties voor dit beleid verder moeten afbouwen. De bestaande uitvoeringsmiddelen zijn vanaf 2030 niet meer beschikbaar.

Meer instrumenten
Tot slot moet het Rijk ervoor zorgen dat gemeenten en provincies beschikken over duidelijke kaders, instrumentarium en bevoegdheden. Het moet mogelijk worden om meer op het energiesysteem te sturen met ruimtelijke instrumenten. Gemeenten en provincies vragen om meer inzicht in de wachtrijen bij netbeheerders. Ook moet het mogelijk worden om transportcapaciteit te reserveren voor maatschappelijk cruciale projecten.

In de Tweede Kamer, waar de gemeenten en provincies de problematiek onder de aandacht hebben gebracht, vindt deze week een commissiedebat plaats over netcongestie.