Minister Adriaansens: ‘Meer ruimte nodig voor bedrijven en energietransitie’

Minister Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat heeft het Programma Ruimte voor Economie gepresenteerd waarin een nationale aanpak is opgenomen voor de ruimtelijke economische uitdagingen waarvoor Nederland staat.

15 procent groei
Het kabinet verwacht dat bevolkingsgroei, verduurzamingsambities en de doelstelling van een circulaire economie in 2050 een groei van circa 15 procent – van 2,6 naar 3 procent – vergt qua fysieke ruimte voor bedrijvigheid op campussen, scienceparken en bedrijventerreinen.

Dit komt neer op een uitbreidingsbehoefte van jaarlijks 700 hectare tot en met 2030. Minister Adriaansens hierover: ‘Verduurzaming en digitalisering veranderen niet alleen onze maatschappij, maar vragen ook meer fysieke ruimte. Denk aan de innovatieve hightechmaakindustrie, een sterk groeiende energie-infrastructuur met batterijen en waterstofproductie of de grondstofverwerking en -opslag die nodig is voor een circulaire economie. Daarom gaat het kabinet met een programma landelijk regie voeren op voldoende economische ruimte. Doel is te voorkomen dat bedrijven door ruimtegebrek niet hierheen komen of vertrekken, we klimaatdoelen niet halen of dat er te weinig locaties zijn waar innovatieve onderzoekers en start-ups kunnen samenwerken.’

Optelsom
In het Ontwerp Programma Energiehoofdstructuur (PEH) dat afgelopen zomer werd gepresenteerd werd nader ingezoomd op de industrieclusters, waarvan bekend is dat daarin de vraag naar energie hoog is en geconcentreerd op één plek. Voor een belangrijk deel wordt die energie opgewekt met wind op zee. De aanlanding van wind op zee vraagt ruimte voor elektriciteitskabels en bijvoorbeeld converterstations. Door de grote fluctuaties van de energieproductie, is er naar verwachting ook flexibiliteit nodig in de vorm van elektrolysers, batterijen en grootschalig regelbaar vermogen.

In het Programma Ruimte voor Economie is te lezen dat in deze industrieclusters zo een optelsom van energieprojecten ontstaat met een bijbehorende ruimtelijke impact. ‘Voor de transitie naar een duurzaam energiesysteem zijn batterijen, transformatoren, windparken, waterstoffabrieken en hoogspanningslijnen en -stations nodig. Fossiele brandstoffen vervangen door duurzame vraagt – in elk geval tijdelijk – om extra ruimte op werklocaties’, schrijven de ambtenaren van het ministerie in het programmadocument.

Toenemend én veranderend
Naar de toekomst toe is er een combinatie van een andere én toenemende vraag naar fysieke ruimte voor economische activiteit. De ambtenaren benoemen in het rapport enkele voorbeelden van opgaven die de toekomstige ruimtevraag beïnvloeden en van de manier waarop. ‘De transitie naar een duurzaam energiesysteem betekent naast hergebruik van ruimte – bijvoorbeeld bestaande gasleidingen voor transport van waterstof  – ook additionele ruimtevraag voor de aanlanding, distributie, conversie en opslag van energie. Denk aan batterijen, elektrolysers, transformatoren, windparken, hoogspanningslijnen en -stations.’

Energy hubs
Een andere ontwikkeling die ruimte vraagt is de komst van energy hubs. De ambtenaren hierover: ‘Ten behoeve van het oplossen van de netcongestieproblematiek wordt ingezet op een versnelling van de energy hubs op bedrijventerreinen. Deze versnelling wordt gefaciliteerd door binnen de kaders van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) een stimuleringsprogramma energie hubs op te zetten. Vanuit dit programma Ruimte voor Economie ondersteunen we het stimuleringsprogramma door het bijeenbrengen en organiseren van het ondernemerscollectief en het signaleren en adresseren van de ruimtelijke implicaties die daarbij ter sprake komen.’

Nationale verkenning
Minister Adriaansens gaat in nauwe samenwerking met alle betrokkenen – andere ministeries, gemeenten, provincies, regionale ontwikkelingsmaatschappijen, campusorganisaties en ondernemers – het programma uitvoeren.

Het kabinet komt naast het programma begin volgend jaar voor het eerst met een nationale Ruimtelijke Verkenning Economie om bedrijvigheid in te kunnen passen in de bestaande ruimtelijke visies die er zijn op terreinen als woningbouw, mobiliteit, natuur en klimaat en energie.