TNO: hoge energieprijzen vragen gerichter beleid voor aanpak energiearmoede

Of huishoudens kwetsbaar zijn voor hogere energieprijzen is sterk afhankelijk van hun inkomen, woningkwaliteit en eigendomssituatie. Om die reden is gerichter beleid nodig voor de aanpak van energiearmoede.

Dat stellen onderzoekers van TNO in een nieuwe studie. Uit de studie blijkt dat er nauwelijks een verband is tussen inkomen en energetische woningkwaliteit. De inzichten uit de studie zijn volgens de onderzoekers van belang voor het ontwerpen van een effectief beleid om huishoudens te ondersteunen om zich aan te passen aan structureel hogere energieprijzen.

7,8 procent inkomen
Afgelopen jaar gaven Nederlandse huishoudens naar schatting 7,8 procent van hun inkomen uit aan energiekosten voor hun woning, tegenover 4,2 procent in 2020. Dit gemiddelde cijfer zegt echter niets over de spreiding van gestegen energiekosten over huishoudens. TNO onderzocht daarom in welke mate energiekosten tussen huishoudens verschillen, en in welke mate die verschillen samenhangen met verschillen in inkomen, woningkwaliteit en eigendomssituatie.

De studie meet de financiële kwetsbaarheid van huishoudens aan de hand van de energiequote, het percentage van het inkomen dat wordt besteed aan energiekosten. Deze quote stijgt naarmate de energielasten hoger zijn en het inkomen lager is.

36 groepen
TNO heeft een verdeling gemaakt van alle huishoudens in Nederland naar de 4 inkomensgroepen laag, midden-laag, midden-hoog en hoog, naar de 3 vormen van woningeigendom eigen woning, huur corporatie en huur overig en de 3 niveaus van energetische woningkwaliteit goed, slecht en zeer slecht.

Voor elk van deze 36 groepen huishoudens is de energiequote berekend voor 3 verschillende energieprijsniveaus: laag, midden, hoog. De berekening is gedaan op basis van de meest recente gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voor ruim 7 miljoen van de 8 miljoen individuele huishoudens.

Hoge energiequote
Uit de berekeningen blijkt dat bij de huidige energieprijzen ongeveer 27 procent van de huishoudens een hoge energiequote heeft – een energiequote van 8 procent of hoger – dat zijn ongeveer 1,9 miljoen huishoudens. Bij terugkeer van de hoge energieprijs uit 2022 loopt dit aantal op tot ongeveer 4,2 miljoen huishoudens; oftewel circa 60 procent van de huishoudens. De meeste van deze huishoudens hebben volgens de studie een benedenmodaal inkomen en het gaat om zowel huishoudens in slecht als goed geïsoleerde woningen.

Inkomensafhankelijke beleidsmaatregelen
‘Ons onderzoek laat zien dat de mate van financiële kwetsbaarheid van huishoudens voor hoge energieprijzen sterk afhankelijk is van hun inkomen, energetische woningkwaliteit en eigendomssituatie’, stelt Peter Mulder, een van de betrokken TNO-onderzoekers. ‘Opvallend genoeg blijken energetische woningkwaliteit en inkomen in Nederland nauwelijks gecorreleerd te zijn.’

Goed en slecht geïsoleerde woningen zijn namelijk ongeveer evenredig verdeeld over inkomensgroepen, met als voornaamste uitzondering dat huishoudens met een (zeer) hoog inkomen relatief iets vaker in een matig of slecht geïsoleerd huis wonen. Uit het onderzoek blijkt verder dat huishoudens met een bovenmodaal inkomen zelden een hoge energiequote hebben, zelfs niet in scenario’s met hoge energieprijzen.

Kwetsbaar
Huishoudens met lagere inkomens zijn kwetsbaar voor structureel hogere energieprijzen, zelfs als ze een goed geïsoleerde woning hebben. Ondersteuning van huishoudens bij de aanpassing aan structureel hogere energieprijzen vraagt volgens TNO primair om inkomensafhankelijke beleidsmaatregelen die de energiequote van lagere inkomens omlaagbrengen.

Mulder: ‘Verduurzaming van woningen is niet dé oplossing voor hogere energieprijzen maar het maakt wel een groot verschil: vooral lagere inkomens hebben in een goed geïsoleerde woning een aanzienlijk lagere energiequote.’

Huurders
De groep met de hoogste energiequote – van 10 procent bij een lage energieprijs tot 27 procent bij een hoge energieprijs – bestaat uit circa 100.000 huishoudens met de laagste inkomens in de energetisch slechtste woningen; zowel huur als koop. Mulder: ‘Een eenmalige investering om de woningen van deze groep te verduurzamen, betekent dat er jaarlijks minder inkomenssteun nodig is om extreme inkomenseffecten te compenseren. Op macroniveau lijkt dit een rendabele investering.’

Dat ook de verschillen in eigendomssituatie ertoe doen, blijkt uit het feit dat huurders relatief vaker een hogere energiequote hebben dan woningeigenaren. Met name onder particuliere huurwoningen bevinden zich relatief veel energetisch slechte woningen, die vaak ook huishoudens met een benedenmodaal inkomen huisvesten. Deze groep is in het bijzonder gebaat bij verduurzaming van de woning.