10 energieleveranciers samen voor de rechter om hetzelfde omstreden prijswijzigingsbeding bij variabele contracten

De zaak draait om artikel 19.3 van de Algemene Voorwaarden 2017 (AV 2017), opgesteld door branchevereniging Energie-Nederland. Dat beding staat energieleveranciers toe om energietarieven tijdens de looptijd van het contract eenzijdig te wijzigen op basis van ‘overheidsbesluiten en de ontwikkelingen op de markt’, ‘wijzigingen in de kostenstructuur’ en andere omstandigheden. 

Beding te vaag

De Stichting Eerlijke Handelspraktijken (SEH), Stichting Consumenten Competition Claims (SCCC) en Stichting Consumer Justice (SCJ) stellen dat het beding zo vaag is dat consumenten de economische gevolgen ervan niet kunnen inschatten. Zij eisen dat het beding oneerlijk wordt verklaard en dat de energieleveranciers onverschuldigd betaalde tarieven terugbetalen.

Om de zaak als één WAMCA-procedure te mogen behandelen, moest de rechtbank vaststellen of alle leveranciers dezelfde clausule hanteerden. Dat was het geval: bij elk variabel energiecontract waren de AV 2017 van toepassing, en geen van de leveranciers kon aantonen dat zijn productvoorwaarden afweken op het punt van de tariefwijzigingsbevoegdheid. Daarmee beschouwt de rechtbank het gebruik van dat identieke beding als ‘één gebeurtenis’ in de zin van de WAMCA, zodat de claims van alle 3 de stichtingen gezamenlijk worden behandeld. De verzoeken van de energieleveranciers om de zaak op te splitsen, heeft de rechter afgewezen.

Advocaat-generaal adviseert vernietiging

Het beding leidde eerder al tot individuele rechtszaken. In februari 2023 vernietigde de kantonrechter in Amsterdam het beding in het contract van Vattenfall, en in maart 2025 bevestigde het Gerechtshof Amsterdam die uitspraak. Het hof oordeelde dat het beding niet voldoet aan het transparantievereiste: consumenten konden op basis van de omschrijving geen goede inschatting maken van hun financiële risico. Na die hofuitspraak opende de Consumentenbond een meldpunt voor variabele contracten, waarna in de zomer van 2025 de 3 stichtingen hun WAMCA-vorderingen indienden.

Vattenfall stelde beroep in cassatie in bij de Hoge Raad. De advocaat-generaal publiceerde in mei 2026 zijn conclusie, waarin hij adviseerde het arrest van het gerechtshof te vernietigen en de zaak terug te verwijzen naar een ander gerechtshof. Dat is een tegenvallende ontwikkeling voor de stichtingen en de consumenten die compensatie hopen te ontvangen, al is het advies niet bindend voor de Hoge Raad.

Uitspraak in december

De rechtbank Amsterdam heeft alle verdere beslissingen in de WAMCA-zaak aangehouden in afwachting van het arrest van de Hoge Raad, dat op 4 december wordt verwacht. Daarna krijgen alle partijen de gelegenheid bij akte te reageren. Staat de Hoge Raad achter het oordeel van het gerechtshof en bevestigt hij dat het wijzigingsbeding oneerlijk is, dan staan miljoenen consumenten die vanaf 1 april 2017 een variabel energiecontract hadden in theorie recht op terugbetaling van te veel betaalde energiekosten. 

Volgt de Hoge Raad het advies van de advocaat-generaal, dan heeft de collectieve vordering een aanzienlijk zwakkere juridische basis.