‘Iedereen moet om naar energieopslag en slim energiemanagement, opleidingen moeten aangepast’

Hoe kijk jij naar de status van de Belgische energietransitie?
‘Ik hou me er al sinds 2008 mee bezig, bij diverse bedrijven en inmiddels ook als zelfstandig consultant verandermanagement. Daarnaast ben lid van het dagelijks bestuur van PV Vlaanderen. Gooi wat zonnepanelen op het dak, hang er een omvormer aan en oogst subsidies. Zo was vroeger tijdens de pv-hype, maar nu allang niet meer.’

Hoe dan wel?
‘Je moet je energie duurzaam beheren. Het gaat pas echt werken als alles aan elkaar geknoopt wordt: zonnepanelen, thuisbatterij, warmtepomp, laadpalen voor elektrische auto’s... Dan heb je een tegengewicht tegen de fossiele, centrale energievoorziening. Dat zeg ik al jaren, en dat is nu aan het gebeuren. Hoe tof en mooi is dat? Wat je ermee kunt is fantastisch.’

Hoe kijk jij naar de thuisbatterij, vanuit het oogpunt van kwaliteit en veiligheid?
‘Ik weet dat er veel discussie in Nederland is over partijen die inzetten op snelle verkoop en installatie. Maar daar is de thuisbatterij pas net een hot item. Het is gewoon een kwestie van marktsnelheid. Een groot deel van het Nederlandse publiek springt nu ook direct in de nieuwste rage; de plug-in batterij. Dat moet zich allemaal nog uitfilteren: energieopslag in huis is nieuw, wordt allicht overdreven aangeprezen, dan zwakt dat weer af en komt kwaliteit hopelijk terug boven drijven. Nederland zit nog niet in die fase, echt niet.’

België heeft geen last van batterij-cowboys?
‘Veel minder. Saldering – de Vlaamse terugdraaiende teller – viel begin 2021 weg. Vrijwel tegelijk werd het capaciteitstarief ingevoerd – een prima aanleiding voor gestructureerd energiemanagement in huis. De groei ging snel maar gestaag, in plaats van in pieken. Waar mensen vroeger zonnepanelen kochten, kopen ze nu een batterij met pv. Cowboys hadden en hebben we weinig.’

Waaraan ligt dat?
‘Wellicht heeft het iets te maken met de initiële prijs van thuisbatterijen en de extra tijd die onze markt kreeg om zich te settelen; wie het weet mag het zeggen. Nu, helemaal vlekkeloos gaat de uitrol niet. De grootste discussie gaat over financiering; is het echt oké om iemand een gratis batterij te geven in ruil voor het gedeeld gebruik door de leverancier?’

De installatiekwaliteit is goed?
‘Die is meestal prima. Er zijn ongetwijfeld uitzonderingen. Maar echte uitwassen zoals in de tijd van de zonnepanelen – toen je die bij wijze van spreken met een elastiekje op een dak zag liggen – heb ik niet gezien. Ook waar je plaatst, bijvoorbeeld niet in een vluchtweg, is doorgaans onderdeel van doordacht werk. Wat daarbij helpt is dat Belgische woningen daar vaak de ruimte toe bieden, in tegenstelling tot Nederland bijvoorbeeld. Dat wil echter niet zeggen dat er geen uitdagingen zijn.’

Zoals?
‘Een batterij is op zichzelf een dom ding, een brandstoftank zo je wil. Het energiemanagementsysteem maakt het verschil; van een simpel appje tot en met een volledig sturend brein voor je huishouden. Wat doe je met de energie die je opslaat en herverdeelt? Zo’n systeem moet ook blijven werken. Koop je die software, dan wil je dat die over 5 jaar nog meegroeit, onderhouden wordt en je gerust laat.’

Dat vergt nieuwe kennis van installateurs, zijn ze daar klaar voor?
‘Steeds meer, maar het moet nog fors groeien. Voor de gebruiker wordt het steeds eenvoudiger, voor de installateur niet per se. Je moet gewoon mee zijn. Zo verdwijnt gas tegen 2050 – dus als installatiebedrijf moet je ook warmtepompen kunnen inpassen in een integraal energiesysteem. Standhouden met je kennis en attitude van 5 jaar geleden gaat niet. We moeten allemaal om. Dat vergt investeringen van bedrijven, ook de kleinere, en van de opleiders zelf.’

Hoe doen die opleiders het?
‘Het opleidingssysteem staat onder druk. Er moeten voortdurend nieuwe technieken worden aangeleerd. Neem het RESCert-label: dat dekt fotovoltaïsche installaties, warmtepompen en andere hernieuwbare technieken, maar batterijen of energiemanagement vallen er nog steeds niet officieel onder. Dat is onwenselijk, en het gaat te traag. Ik pleit al even voor een modulaire opleiding: een vaste basis hernieuwbare energie met specialistische keuzemodules. Zo borg je kwaliteit zonder installateurs te overvragen. Ik hoop dat het er komt, maar het moet dan wel snel.’

Niet ieder energiemanagementsysteem is hetzelfde, en het is nieuwe technologie…
‘Sommige systemen komen van fabrikanten, andere van gespecialiseerde partijen, sommige installateurs bouwen er zelf een. De markt is nog niet volwassen. We zitten nog  niet in een fase van consolidatie, laat staan van een standaard. Dat gaat nog jaren duren. Ik vind het zinloos dat een partij zijn eigen, gesloten energiemanagementsysteem bouwt. Interessante uitdaging in dat verband is open source, zoals Home Assistant, dat wereldwijd al 6 miljoen gebruikers telt.’

Wat is dat?
‘Gebruikers installeren zelf een servertje dat slimme toestellen herkent - omvormer, lamp, luchtzuiveraar – en vraagt om ze te koppelen. Zo ontstaat een eigen dashboard om alles aan te sturen en zelf scripts te schrijven. Groot nadeel: beperkte support, je staat er met de community alleen voor. Sluit een fabrikant zijn systeem volledig af, is dat geen goede keuze; laat hij echter te veel toe, dan wordt hij alsnog aangesproken zodra een amateur het om zeep helpt. Toch sluit een en ander elkaar niet uit: maak een brug tussen zo’n open systeem en het professionele werk, met de eindgebruiker beperkt aan de knoppen: een mooie combinatie van betrokkenheid en fine-tunen!’

Hoe cruciaal is kennis over digitale veiligheid?
‘Installateurs hoeven niet allemaal cybersecurity-experts te worden. Maar er moet wel een besef zijn of het systeem robuust is, of het potentieel zo lek is als een zeefje. Is het product Europees? Komt het uit Amerika, of is het Chinees? Waar staat de server? Wie kan bij de gegevens, wie bij de besturing? Die vragen worden al echt wel gesteld en dat is maar goed ook.

En die plug-in batterij, daar komt geen installateur aan te pas…
‘De verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid verschuift daarbij naar de eindklant. Ik zag laatst iemand op LinkedIn die met trots een opstelling toonde: 3 toestellen met verlengkabels aan elkaar. Dat is compleet onzin en ronduit gevaarlijk. Dus daar is voorlichting en handhaving nodig. PV Vlaanderen heeft hiervoor een brochure ontwikkeld die een en ander correct positioneert. Toch is plug-in op zich een goede ontwikkeling; zo toegankelijk dat mensen veel bewuster om zullen gaan met hun energie.’

Ook een stap naar een volwassener systeem?
‘Exact, en dat zal snel gaan. Zo zal energiemanagement volgens mij uiterlijk tegen 2030 de standaard zijn in elke nieuwbouwwoning – een systeem dat energieproductie, opslag en verbruikers overziet en stuurt; de nieuwe domotica, zonder overbodige hype. Installateurs moeten dat waarmaken. Maar die hebben veerkracht genoeg – dat komt wel goed.’