Staatssecretaris De Bat verdedigt energietransitie in Kamer terwijl netcongestie zich naar Brabant en Noord-Holland verspreidt

Tweede Kamerlid Daniël van den Berg (JA21) heeft tijdens het vragenuur staatssecretaris Jo-Annes de Bat (CDA) van Klimaat en Groene Groei aan de tand gevoeld over de toenemende netcongestiecrisis.

Crisisaanpak
De Bat bevestigde aan de Tweede Kamer dat in Utrecht-Noord een aansluitstop geldt voor kleinverbruikers, die geldt sinds 1 juli en loopt tot 1 januari 2027. De crisisaanpak in de regio Flevoland, Gelderland, Utrecht (FGU) heeft tot extra ruimte geleid op het elektriciteitsnet in delen van dat gebied, maar desondanks breidt de netproblematiek zich nog altijd uit.

‘Ik ben nu ook bezig met dezelfde aanpak voor de gebieden waarbij de nood daarna het hoogst is en waar hetzelfde dreigt te gebeuren, namelijk Brabant en Noord-Holland‘, aldus De Bat. Voor woningbouw voegde hij toe dat nieuwe woningen in gebieden waar het stroomnet krapper wordt de komende 3 jaar nog aangesloten kunnen worden. Ook werkt het kabinet aan het versneld mogelijk maken van netneutraal bouwen, waarbij woonwijken worden aangesloten zonder dat een zwaardere netaansluiting nodig is.

Rekening tot 270 miljard
Van den Berg wees op de omvang van de financiële opgave. Netbeheerders becijferen in het rapport FIEN, uitgevoerd door PwC, dat uitbreiding van het elektriciteitsnet tot 2040 in totaal 270 miljard euro vereist. Adviesbureau Boston Consulting Group (BCG) schat de jaarlijkse economische schade door netcongestie op 10 tot 40 miljard euro.

De Bat erkende de omvang van de opgave maar nuanceerde: ‘Er moet nog heel goed bekeken worden wat er van die doorkijk effectief waarheid wordt. Uiteindelijk zullen we het net, als we het uitbreiden, gezamenlijk moeten betalen.’

Windmolens en zonnepanelen
Een fors deel van het debat draaide om de vraag of de uitrol van windmolens en zonnepanelen de netcongestie mede heeft veroorzaakt. Daniël van den Berg (JA21), Alexander Kops (PVV), Mona Keijzer (fractie Keijzer) en Henk Vermeer (BBB) pleitten voor een rem op de elektrificering en de uitrol van variabele opwek.

De Bat wees dat af: ‘De oorzaken van netcongestie liggen een heel stuk ingewikkelder en breder. Je zou zelfs terug kunnen gaan naar hoe Nederland de energievoorziening heeft opgebouwd met een gasinfrastructuur, waardoor er een wat mindere elektriciteitsinfrastructuur ontstond.’ Hij erkende wel dat flexibele opwek bijdraagt: ‘De toename van flexibele opwek kan inderdaad ook een oorzaak zijn op de plekken waar dat zo is. Dat moeten we ook erkennen.’

Uitrol stoppen
Kops (PVV) vroeg of De Bat bereid was de uitrol van duurzame energie te stoppen. Dat weigerde de staatssecretaris: ‘Ik denk dat er genoeg redenen zijn om door te gaan met het steeds minder gebruiken en uiteindelijk afstappen van fossiele brandstoffen, omdat we daar ook een afhankelijkheid van hebben.’

Vermeer (BBB) vroeg of de overheid erkende jarenlang ambities te hebben gestapeld zonder de infrastructuur op orde te brengen. De Bat antwoordde dat netuitbreiding en planning van grootschalige opwek gelijktijdig moeten plaatsvinden en dat die balans verbeterd moet worden.

Crisiswet nog dit jaar
Köse (D66) vroeg wanneer de Crisiswet Netcongestie naar de Kamer komt. De Tweede Kamer drong eerder al aan op snelle wetgeving. De Bat noemde meerdere zaken die in de pijplijn zitten: wetgeving voor snellere bouw van hoogspanningsstations, het Europese ‘Grids Package’ dat helpt bij vergunningverlening, en een breder wetspakket dat eind dit jaar naar de Kamer komt.

Müller (VVD) vroeg of de bonusregeling voor flexibel stroomgebruik, waarbij bewoners een vergoeding krijgen als ze buiten de piekuren stroom gebruiken, ook naar Brabant wordt uitgebreid. De Bat bevestigde dat: ‘In Brabant zullen we een heleboel elementen van de aanpak in FGU benutten, om daar nog sneller dan in FGU tot oplossingen te komen.’