Premier Jetten wil duurzaam gaspedaal vol intrappen en belooft klimaatversnelling na jaren jojobeleid

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) lag Jetten vol onder vuur van de oppositie, die de premier verweet geen keuze te maken bij de vraag of het kabinet nu over links of over rechts een meerderheid voor haar op Prinsjesdag gepresenteerde plannen wil zoeken.

‘Vol gas’ na jojobeleid
Tijdens het debat in de Tweede Kamer was er ook volop aandacht voor de energietransitie. Klimaatverandering vroeg ook deze zomer opnieuw om aandacht. Jetten wees op de verwoestende bosbranden in Europa en overstromingen in Azië: ‘We moeten ons realiseren dat dit deel van de wereld, Noordwest-Europa, het snelst opwarmt van alle plekken op de wereld’, stelde Jetten.

Tegelijk sloeg hij een resoluut geluid aan over de eigen agenda. ‘De afgelopen paar jaar zijn we helaas tot stilstand gekomen door jojobeleid op het gebied van klimaat en doordat een aantal grote keuzes zijn uitgesteld. Het is nu dus aan ons om het duurzame gaspedaal echt weer vol in te trappen’, aldus de premier.

Christine Teunissen (PvdD) was minder enthousiast en stelde dat het kabinet een ‘dikke onvoldoende’ voor klimaat verdient. ‘Als er echt duidelijke keuzes moeten worden gemaakt, levert D66 zich over aan de fossiele VVD’, aldus het Kamerlid van de Partij voor de Dieren. Jetten verwees naar de concrete klimaatplannen en wees erop dat de minister van Klimaat en Groene Groei wereldwijd een coalitie leidt voor de uitfasering van fossiele subsidies, met een eerste top in Colombia en een vervolg op de COP31-klimaatconferentie in Turkije.

Crisiswet al onderweg
De crisiswet netcongestie – de wet die procedures voor uitbreiding van het stroomnet moet versnellen – is inmiddels naar de Raad van State gestuurd. ‘Dat is een heel belangrijk onderdeel om de CO2-uitstoot in Nederland de komende jaren weer fors naar beneden te krijgen’, aldus Jetten. ‘Want zonder meer duurzame elektriciteit en zonder een versterkt elektriciteitsnet kunnen we de industrie niet verduurzamen en kunnen we mensen thuis niet helpen om de komende jaren van het gas af te stappen.’

Kernenergie: besluit dit jaar
VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans vroeg of het kabinet dit jaar een locatiebesluit neemt voor 2 nieuwe kerncentrales. Jetten bevestigde dat: ‘Dat besluit zal inderdaad aan het eind van het jaar vallen, zodat we dan ook verder kunnen met de ontwikkeling.’ Naast kernenergie zet het kabinet ook in op wind op zee als CO2-arme stroombron. Dat die combinatie met kernenergie niet vanzelfsprekend positief uitpakt voor zonnepanelen en windmolens, meldde staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei deze zomer nog. Hij erkende dat hernieuwbare bronnen door de komst van kerncentrales vaker afgeschakeld kunnen worden.

Waterstof valt tegen
In de Rotterdamse haven zijn verder 2 groene waterstoffabrieken in aanbouw. Jetten bracht er onlangs een werkbezoek en vertelde dat zijn bezoek aan de haven niet bedoeld was ‘om daar naar fossiele fossielen te luisteren, maar om de vraag te stellen waarom de verduurzaming in de haven nu zo traag gaat’.

Ter plekke zag hij de eerste fabriek, met de tweede inmiddels ook in aanbouw. ‘We wilden er eigenlijk 4 tot 8, om daarmee de komende jaren de fossiele energie in de industrie te kunnen vervangen door groene waterstof’, vertelde de minister-president. Een deel van de geplande investeringen ligt echter stil. Jetten gaf aan te willen begrijpen waarom en hoe het kabinet meer vaart achter de uitrol kan zetten.

Industrie wacht op steun
Hoge elektriciteitsprijzen blijven zwaar drukken op energie-intensieve bedrijven en ook daar werd tijdens het debat aandacht voor gevraagd. CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal drong aan op concrete hulp voor bedrijven als Nyrstar, de zinksmelter in de Rotterdamse haven, ‘die gewoon in zwaar weer komt als we niks doen.’ BBB-Kamerlid Vermeer voegde toe dat de meeste bedrijven die willen overstappen van gas naar elektriciteit ‘dat op dit moment helemaal niet eens kunnen doen’, terwijl voor de bedrijven die al overgeschakeld zijn ‘de netkosten ook blijven stijgen’.

Het kabinet reserveerde een envelop voor indirecte kostencompensatie over 2028 tot en met 2035. Jetten erkende dat dit niet al in 2027 kan: ‘Met het bedrijfsleven hebben we de afspraak om komend voorjaar duidelijk te maken hoe die middelen in die 7 jaar zo goed mogelijk worden ingezet.’ Nog vóór de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer van minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei volgt een brief met oplossingsrichtingen.

Wilders wil lagere btw op energie
PVV-leider Geert Wilders stelde dat het kabinet de verkeerde keuzes maakt voor gewone Nederlanders. Hij las een mail voor van een 70-plussers-echtpaar dat door chronische ziekten de drempel van 8 procent van het inkomen aan energiekosten niet haalt en daardoor niet in aanmerking komt voor het Noodfonds Energie. ‘Al 5 jaar in de winter in de kou’, aldus Wilders, die het kabinet vroeg de btw op energie te verlagen van 21 naar 9 procent. De dekking zou gevonden moeten worden door het asielbudget te verlagen. Jetten ging niet mee in dit voorstel en wees op het Nationaal Isolatieprogramma als structurele oplossing: met subsidies en renteloze leningen moeten meer gezinnen hun woning kunnen isoleren, ‘zodat de energierekening niet eenmalig wordt gedempt via het noodfonds, maar permanent naar beneden gaat’.