Van Veldhoven onderzoekt extra cyberregels voor omvormers thuisbatterijen en zonnepanelen na weerbaarheidsrapport

Dit voorjaar publiceerde de Topsector Energie, inmiddels Energy Innovation NL, het rapport Autonoom en Veilig met 32 aanbevelingen van energie- en veiligheidsexperts om de Nederlandse energievoorziening autonomer en weerbaarder te maken. Op Prinsjesdag heeft minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei in een brief aan de Tweede Kamer op die aanbevelingen gereageerd. Het kabinet onderschrijft de meeste, maar volgt twee adviezen nadrukkelijk niet op.

Cyberregels voor ecosysteem
Het meest directe raakvlak met de zonne-energie- en energieopslagsector zit in de digitale weerbaarheid. Het kabinet erkent in haar reactie dat de regulering van software- en hardware-aanbieders die via home energy management systems (hems), thuisbatterijen en andere systemen op afstand controle uitoefenen over de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van energie ‘in ontwikkeling is’. Concreet wordt onderzocht of aanvullende juridische en beleidsmatige maatregelen nodig zijn om de cyberrisico’s van decentrale energievoorzieningen te beperken.

Wat de brief onderscheidt van eerdere kabinetsreacties op omvormerrisico’s: het kabinet adresseert nu niet het afzonderlijke apparaat maar het volledige ecosysteem van digitaal aangestuurde decentrale energievoorzieningen. Thuisbatterijen, ems, slimme meters, laadinfrastructuur en zonnepaneelsystemen worden gezamenlijk onder die noemer gebracht, en voor dat geheel onderzoekt het kabinet aanvullende maatregelen.

Cyberbeveiligingswet
De juridische basis is deels al gelegd. De Cyberbeveiligingswet is op 15 augustus van kracht geworden en stelt energiebedrijven verplicht passende maatregelen te nemen voor hun netwerk- en informatiesystemen. Fabrikanten van draadloos verbonden apparaten vallen sinds vorig jaar augustus onder artikel 3 van de Radio Equipment Directive (RED); de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur houdt toezicht op die richtlijn.

Voor producten met digitale elementen, waaronder thuisbatterijen en omvormers, worden de meeste verplichtingen uit de Cyber Resilience Act van kracht per 11 december 2027. Al eerder, per 11 september van dit jaar, geldt echter de CRA-meldplicht voor actief uitgebuite kwetsbaarheden en ernstige incidenten.

Energieopslagagenda nadert
Voor de opslagsector brengt de Kamerbrief van Veldhoven ook concreet nieuws. De Integrale Beleidsagenda Energieopslag wordt nog deze maand naar de Tweede Kamer verstuurd. Die agenda, opgesteld samen met netbeheerders en de sector, richt zich op verbeterde ruimtelijke inpassing, de businesscase van energieopslag en een versnelling van de uitrol in het Nederlandse energiesysteem. In april kondigde de minister tijdens een Kamerdebat al aan dat de beleidsagenda rond de zomer gereed zou zijn; nu is de indiening bij de Kamer concreter vastgelegd.

Tegelijkertijd bevestigt de Kamerbrief de lijn die in juni werd ingezet: het capaciteitsmechanisme komt er, met de eerste veilingen in 2028 en beoogde inwerkingtreding in 2029-2030. TenneT wordt uitvoerder. Batterijen en vraagrespons zijn daarbij uitdrukkelijk welkom.

Net iets soepeler
De kabinetsreactie bevat ook een maatregel die direct raakt aan de wachtrijen voor zonnepanelen en batterijen: de invulling van de n-1-norm wordt herzien. Bij de n-1-systematiek van het hoogspanningsnet wordt transportcapaciteit als storingsreserve achter de hand gehouden. Het kabinet wil onderzoeken hoe die ruimte verder voor regulier transport kan worden benut, en spreekt over ‘verantwoord meer risico nemen’.

Eerder bleek dat inzet van de storingsreserve tot 3 gigawattpiek aan extra aansluitruimte kan opleveren voor duurzame-energiesystemen; ook de conclusie dat het elektriciteitsnet 30 procent zwaarder belast kan worden als netbeheerders die marge benutten, is al eerder onderbouwd.

Ontmanteling Groningen gaat door
De scherpste afwijzing in de brief betreft het advies om de ontmanteling van de gasinfrastructuur in Groningen on hold te zetten. Minister Van Veldhoven wil dat expliciet niet: ‘Het Groningenveld is bij wet gesloten omdat winning uit het Groningenveld onveilig is. Het verbod op winning is ook in de wet vastgelegd om het definitieve karakter van het besluit te benadrukken en als een stap in het herstel van het vertrouwen van de bevolking in de overheid.’

Leveringszekerheid van gas wordt volgens de minister op andere manieren geborgd, via onder meer voldoende lng-importcapaciteit, diversificatie van de gasaanvoer en winning uit kleine gasvelden. De experts hadden in het rapport een andere afweging gemaakt: de ontmanteling is wat hen betreft ‘een politiek besluit van geheel andere orde’ dan de sluiting zelf en maakt Nederland ‘nodeloos kwetsbaar’ in oorlogsscenario’s.

Geen nationaal energiebesparingsdoel
Een tweede afwijzing: het kabinet stelt geen nieuw nationaal energiebesparingsdoel. De Europese doelstelling uit de Energie Efficiency Richtlijn volstaat wat het kabinet betreft.

De bredere beleidsrichting voor de langere termijn wordt in 2027 verder uitgewerkt. De Raad voor Energie brengt naar verwachting in het voorjaar van 2027 advies uit over maatregelen en systeemkeuzes voor een weerbaar energiesysteem. Het kabinet is voornemens voor de zomer van 2027 op dat advies te reageren en daarna nadere keuzes te overwegen voor het volgende Nationaal Plan Energiesysteem in 2029.