Vlaamse waakhond: taxshift is stap vooruit maar schiet tekort

De Vlaamse Regering keurde de energietaxshift afgelopen zomer goed. Die taxshift moet de elektriciteitsfactuur verlichten door lasten te verschuiven naar fossiele verwarmingsbrandstoffen als aardgas en stookolie. De Vlaamse Nutsregulator (VNR) staat achter het idee: elektriciteit is de energiedrager van de toekomst, en het is logisch de lasten daarop te verlagen. Maar in een advies plaatst de VNR ernstige vraagtekens bij de uitwerking.

Grote praktische bezwaren
De meest ingrijpende maatregel in de taxshift betreft de verschuiving van de quotumverplichting voor warmtekrachtcertificaten (WKC). Dat zijn steuncertificaten voor installaties die elektriciteit en warmte gecombineerd opwekken. Elektriciteitsleveranciers zijn nu verplicht jaarlijks een bepaald aantal warmtekrachtcertificaten op te kopen en in te leveren bij de VNR. De taxshift wil die verplichting verschuiven naar leveranciers van fossiele verwarmingsbrandstoffen.

De VNR ziet hiervoor grote praktische bezwaren. Zo bestaat er geen sluitende lijst van alle fossiele brandstofleveranciers, en zelfrapportage over geleverde volumes is gevoelig voor fraude en onvolledige opgave. Bovendien ontbreekt de handhavingscapaciteit voor audits en boekenonderzoeken bij de circa 2.000 brandstofleveranciers die buiten de aardgassector vallen. Een in opdracht van VNR uitgevoerde analyse van adviesbureau Deloitte onderbouwt die operationele risico’s uitgebreid. Zonder een werkbaar systeem dreigt de beoogde verhoging van de fossiele brandstoffactuur lager uit te vallen dan beoogd, waardoor de taxshift zijn doel mist.

ODV-kosten buiten de tarieven
De openbaredienstverplichtingen (ODV’s) voor rationeel energiegebruik, zoals het uitkeren van premies voor energiebesparende maatregelen, verschuiven in de taxshift van de elektriciteitsdistributienetbeheerders naar de aardgasdistributienetbeheerders. Die kosten komen daarmee nog altijd in de nettarieven terecht, alleen in de gasnettarieven in plaats van de elektriciteitsnettarieven.

De VNR herhaalt zijn jarenlange standpunt dat ODV-kosten niet in de nettarieven thuishoren. Ze kunnen beter worden gefinancierd via algemene overheidsmiddelen, een afzonderlijke heffing of een apart ODV-tarief, zodat de beleidsmatige keuze over de kostenverdeling bij de beleidsmakers blijft en niet bij een onafhankelijke energieregulator belandt.

Budgetneutraliteit na 2030 twijfelachtig
De taxshift wordt gepresenteerd als budgetneutraal voor het gemiddelde gezin, maar de VNR plaatst daarbij kanttekeningen. Allereerst bestaat het ‘gemiddelde gezin’ niet: een analyse op een steekproef van 164.000 Vlaamse gezinnen toont dat de taxshift weliswaar voor circa 70 procent van de huishoudens voordelig is, maar dat sommige gezinnen tot 200 euro meer zullen betalen. Bovendien schat de VNR dat de taxshift vanaf 2030 niet langer budgetneutraal is. De kosten op de gasfactuur blijven dan hoger, terwijl de elektriciteitsfactuur ook zonder taxshift geleidelijk daalt door de afbouw van de steun voor groenestroomcertificaten. Gecombineerd met stijgende transmissienettarieven en volatiele energiemarktprijzen kunnen de beloftes van budgetneutraliteit daardoor misleidend uitpakken.

Warmtepomp blijft te duur
Een belangrijke doelstelling van de taxshift is de prijsverhouding tussen elektriciteit en aardgas te verbeteren, zodat warmtepompen economisch aantrekkelijker worden. Momenteel bedraagt die verhouding voor residentiële gebruikers gemiddeld 4,1. Een studie van onderzoekscentrum VITO toont dat warmtepompen pas voor de meerderheid van de Vlaamse B- en C-woningen economisch aantrekkelijk worden bij een verhouding van 2,2, en voor alle woningcategorieën bij een verhouding van 1,7. Na de taxshift, gecombineerd met het ETS2-systeem en de federale accijnsshift, bedraagt de verwachte verhouding voor residentiële gebruikers 3,2 in 2028 en 2,9 in 2030. Zelfs dan blijft de maatregel onvoldoende om warmtepompen structureel rendabel te maken voor de meeste woningeigenaren.

Het Vlaamse actieplan voor warmtepompen biedt aanvullende maatregelen, maar de VNR roept de Vlaamse Regering ook op om prioritair werk te maken van de opkoop van de historische voorraad warmtekrachtcertificaten bij de netbeheerders, die een waarde vertegenwoordigt van circa 600 miljoen euro. Die voorraad drukt nu al op de elektriciteitsfactuur en vormt een rem op de beoogde prijsdaling.