Consumentenbond: elektriciteitsbelasting consumenten kan bijna naar nul

In het huidige belastingstelsel betalen huishoudens per kilowattuur tot 30 keer meer elektriciteitsbelasting dan grote industriële verbruikers. Dat komt doordat lagere verbruiksschijven hogere tarieven kennen – een zogeheten degressief stelsel. Daarbij is de belasting per energie-eenheid hoger voor elektriciteit dan voor aardgas, waardoor elektrificatie als verduurzamingsstrategie financieel minder aantrekkelijk uitvalt dan fossiel stoken. De Consumentenbond wil naar het voorbeeld van Denemarken de elektriciteitsbelasting voor woningen verlagen naar het minimaal toegestane Europese tarief van 0,0010 euro per kilowattuur. Aankomende Europese wetgeving verplicht lidstaten bovendien om elektriciteit niet langer zwaarder te belasten dan fossiele brandstoffen.

Gas dekt het gat
Om de lagere belasting te dekken zonder de overheidsinkomsten te raken – in 2026 goed voor 5,1 miljard euro uit de energiebelasting – werkte Berenschot 2 varianten uit. In de gunstigste variant voor huishoudens stijgt de gasbelasting voor verbruik boven 1.000 kubieke meter per jaar met 9 eurocent per kubieke meter. De meeste huishoudens verbruiken minder dan die drempel en ondervinden er niets van. Tegelijkertijd daalt de jaarlijkse teruggave energiebelasting – in 2026 vastgesteld op 629 euro – met 13 procent. Een tweede variant verlaagt die teruggave met 30 procent, terwijl de verhoging van de gasbelasting kleiner uitvalt.

Vrijwel alle huishoudens profiteren
De besparing varieert bij de meest gunstige variant van 29 tot 466 euro per jaar, afhankelijk van het woningtype. Een middelgroot huishouden in een rijwoning met cv-ketel gaat er volgens de onderzoekers 215 euro op vooruit; volledig elektrische woningen besparen zelfs tot 466 euro per jaar.

‘Dit is wat ons betreft het meest wenselijke scenario. We gaan daarbij uit van het principe dat de vervuiler betaalt. Je kunt schuiven in de verdeling tussen klein- en grootverbruikers, maar in alle varianten die we lieten narekenen, profiteren vrijwel alle huishoudens’, aldus Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond.

Dubbele energiebelasting verdwijnt
Doordat elektriciteit relatief goedkoper wordt ten opzichte van gas, neemt de financiële aantrekkelijkheid van een warmtepomp toe. Berenschot berekent dat de overstap naar aardgasvrij verwarmen – inclusief inductiekookplaat – voor een middelgrote woning tot bijna 600 euro per jaar voordeliger wordt.

Bij installatiekosten van circa 10.000 euro daalt de terugverdientijd daarmee van 10 naar circa 7 jaar. Ook eigenaren van thuisbatterijen profiteren: door de herziening vervalt de dubbele energiebelasting op thuisbatterijen die nu op opgeslagen zonnestroom drukt. De terugverdientijd van zonnepanelen neemt door de lagere elektriciteitsprijzen echter indirect toe, omdat de opbrengst van het opwekken en opslaan van stroom relatief afneemt.

Risico voor kleine woningen
De tweede dekkingsvariant – met een verlaging van de teruggave met 30 procent – heeft een keerzijde voor kleine aardgaswoningen, zoals appartementen met een laag energieverbruik. Die huishoudens kunnen bij sommige opties tot 60 euro per jaar meer gaan betalen. Berenschot wijst erop dat een deel van deze woningen wordt bewoond door kwetsbare huishoudens die al een groot deel van hun inkomen besteden aan de energierekening. Als flankerend beleid wordt onder meer een verlaging van de gasbelasting in de eerste verbruiksschijf genoemd.