Einde subsidie jaagt zakelijke zonnepanelen vroegtijdig van het dak

Een groeiend aantal zonnestroomsystemen in Nederland bereikt de komende jaren het einde van de SDE-subsidieperiode van circa 15 jaar, terwijl de technische levensduur van die zonnepaneelinstallaties op 25 jaar wordt geschat. Naarmate de vaste subsidie-inkomsten wegvallen, kan het economisch perspectief voor eigenaren verschuiven: onderhoudskosten nemen toe terwijl de terugverdientijd al achter de rug is. Uit marktsignalen blijkt dat dit in sommige gevallen nu al leidt tot vroegtijdige verwijdering of vervanging. Het onderzoek ‘Economische levensduurverlenging zonnestroomsystemen’ van Copper8 heeft in kaart gebracht hoe wijdverspreid dat patroon is en vormt een bouwsteen voor de Routekaart Circulaire Zonnestroomsystemen.

1,6 procent verwijderd
In het onderzoeksrapport schat Copper8 op basis van gegevens over de subsidieregeling SDE van de periode 2009-2021 dat circa 1,6 procent van het totale opgestelde vermogen aan zakelijke zonnepanelen mogelijk vroegtijdig is verwijderd. Kijkt men specifiek naar projecten die tussen 2009 en 2013 zijn gestart, dan loopt dat aandeel op tot 8 à 23 procent. Bij nieuwere installaties is het percentage lager; die systemen zijn echter ook jonger dan 11 jaar en hebben de periode waarin vroegtijdige verwijdering het vaakst optreedt nog niet volledig doorlopen.

Voor het onderzoek naar vroegtijdige verwijdering van zakelijke zonnepanelen heeft Copper8 een grote groep projecteigenaren ondervraagd. Bij bijna 23 procent van de bevraagde projecten was sprake van gedeeltelijke of volledige verwijdering. Copper8 waarschuwt dat het percentage op basis van SDE-data als minimum moet worden geïnterpreteerd: voor een groot deel van de installaties is de technische en economische levensduur nog niet bereikt, waardoor het definitieve verwijderpercentage in een later stadium hoger kan uitvallen.

Businesscase als drijfveer
De voornaamste oorzaak van vroegtijdige verwijdering is economisch van aard. De afloop van de subsidielooptijd van 15 jaar staat daarin centraal. Financierings- en verzekeringsvoorwaarden versterken dit effect: de keuringen die nodig zijn om aan die voorwaarden te blijven voldoen zijn arbeidsintensief, en bij oudere systemen weegt de verwachte opbrengst die investering steeds minder gunstig. Praktische redenen, zoals dakrenovaties en het staken van de bedrijfsvoering, spelen ook een rol, maar zijn volgens de onderzoekers moeilijker via beleid te beïnvloeden.

De marktsamenstelling draagt bij aan die druk. Energiebedrijven en projectontwikkelaars vormen een steeds groter deel van de SDE-aanvragers en hanteren een strikte businesscase. Zodra nieuwe generaties zonnepanelen hogere opbrengsten beloven, verschuift de afweging richting vervanging. Met name omvormers en connectoren worden in circa 22 procent van de gevallen vroegtijdig vervangen; volledige repowering van complete pv-systemen is volgens Copper8 momenteel nog zeldzamer.

End-of-life onzichtbaar
Ook over de bestemming ná verwijdering bestaat weinig transparantie. Slechts een beperkt deel van de verwijderde zonnepanelen zou worden aangeboden via de 2 formele routes voor hoogwaardige recycling.

Bij hergebruik trekt de informele handel handelaren aan die zonnepanelen inkopen, terwijl de formele route werkt met een donatiemodel. Bij recycling ontbreekt volgens de onderzoekers bovendien regelmatig het aluminium frame, doordat dit los wordt verkocht vanwege de restwaarde.

SDE aanpassen voor levensduur
Copper8 benoemt meerdere kansrijke interventierichtingen voor de overheid om het doel van circulaire zonnestroomsystemen te bereiken. Op de korte termijn is aanpassing van de SDE-regeling de meest directe ingreep: via een verlengde looptijd, een aangepaste vergoeding na 15 jaar, of een onderhoudsverplichting. Betere monitoring van prestaties, verwijderingsredenen en end-of-lifescenario’s biedt meer grip op de toekomstige volumeontwikkeling. Proportionelere toepassing van inspectiestandaarden kan onnodige vervanging voorkomen.

Op de middellange termijn liggen kansen in Europese regelgeving rond ontwerpeisen en de beschikbaarheid van reserveonderdelen, zodat reparatie aantrekkelijker wordt. Op langere termijn verwacht Copper8 dat eigen gebruik van zonnestroom centraler komt te staan, wat de druk voor vroegtijdige verwijdering doet afnemen. De verwijderingsbijdrage voor zonnepanelen stijgt intussen naarmate meer installaties het einde van hun levensduur bereiken, wat tot slot de urgentie van een sluitende keten vergroot.