Het dilemma | Verduurzamen met een 1-faseaansluiting: hoe doe je dat?

Hoe las jij het onderzoek dat Stroomversnelling in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat deed?
‘Ik denk dat er inderdaad meer mogelijk is binnen een bestaande netaansluiting. Dat zeg ik al jaren, in al mijn presentaties, ook al toen er nog aansluitvermogen werd afgegeven door netbeheerders. Het moet gewoon wat slimmer: geen domme dozen ophangen, maar apparaten die flexibel en stuurbaar zijn. Vroeger zette een omvormer alleen zon om in stroom; je kon er geen accu op aansluiten, hem niet uitlezen of aansturen. Dat was lekker goedkoop. Nu zitten we in de shit.’

Jij werd in dit verband kortgeleden nog in De Telegraaf geciteerd…
‘Iedereen denkt dat hij moet verzwaren, bijvoorbeeld om een laadpaal te plaatsen, want dat zie je overal voorbijkomen. Ook de media helpen daar niet bij, mede doordat mensen vaak alleen de kop van een artikel lezen omdat de rest, wellicht wat genuanceerder, achter een betaalmuur zit. In De Telegraaf vergeleek ik een run op zwaardere aansluitingen met het hamsteren van toiletpapier tijdens corona: die hoofdaansluiting is het vermeende schaarse goed van de energietransitie geworden. Ook keukenverkopers voeden dat idee bijvoorbeeld – zeggen zomaar dat je moet verzwaren voor een kookplaat, terwijl ze niets van stroom afweten.’

Dit rapport zet een misverstand recht?
‘Ik ben kritisch. Zo wordt vermeld dat een aansluiting van 1 x 25 ampère vaak te krap is om binnen de contractuele grenzen te blijven, en dat een aansluiting van 1 x 35 ampère veel robuuster is. Vervolgens wordt geopperd dat die verzwaring mogelijk zou kunnen plaatsvinden zonder fysiek langs te hoeven gaan. Dat is niet zo. Bij elke hoofdaansluiting die verzwaard wordt, moet een monteur langskomen, want niet alleen de hoofdzekering moet vervangen worden, ook de pasmoer eronder die voorkomt dat iemand zomaar een zwaardere zekering plaatst. Dat kan nooit zonder monteur.’

Is die stap van 1x25 naar 1x35 ampère zelf wel logisch?
‘Dat kan. Het rapport brengt in beeld welke doorgroeimogelijkheden er per aansluiting zijn. Maar ook daar gaat het mis. Een aansluiting van 1 x 25 ampère, dat is 5,7 kilowatt, wordt gekoppeld aan vaste vermogens van zonnepanelen, een batterij, kookplaat, warmtepomp en laadpaal voor een elektrische auto. Zo wordt gesteld dat je een kookplaat tot ongeveer 3,6 kilowatt kunt aansluiten, en een batterij tot 3,7 kilowatt. Dat klopt niet.’

Waarom?
‘Zonnepanelen leveren juist stroom terug en verlagen daarmee je afname; ze tellen niet gelijktijdig op bij het verbruik. Een batterij die voor zelfconsumptie wordt ingezet, is in dat opzicht hetzelfde: ook dat is geen verbruiker en mag daarom best groter zijn dan die vermogensgrens. Daarnaast staat in dit rapport dat je zonnepanelen, een laadpaal of een batterij via 2 keer 1-fase kunt aansluiten, zoals bij een kookgroep. Maar zulke omvormers bestaan simpelweg niet voor zonnepanelen of batterijen. Wie heeft dit in vredesnaam opgeschreven?’

Maar jij kunt je vinden in de hoofdconclusie, dat 80 procent van de Nederlandse woningen volledig kan elektrificeren zonder netverzwaring?
‘Ons land telt 8 miljoen woningen. 5,5 miljoen hebben een 1-faseaansluiting, waarvan naar schatting 4 miljoen een aansluiting van 1 x 35 ampère. Daar is veel mee mogelijk, dat is waar. Maar dan moeten er wél specialisten naar kijken, van geval tot geval: wat kan er echt? Vroeger kwam stroom alleen uit het elektriciteitsnet, nu ook uit zonnepanelen en thuisbatterijen, en worden er steeds meer energie-intensieve apparaten toegevoegd. Er gaat dus veel meer stroom door diezelfde meterkast. Toch zie ik nu alweer voorbeelden waarbij die oude meterkasten opnieuw worden aangepast in plaats van vervangen; precies hetzelfde patroon dat we destijds ook bij zonnepanelen zagen.’

De bal ligt in de hoek van de installateur. Is die er klaar voor?
‘Nee, dat is precies het probleem. Die gaat gewoon aan de slag, onbewust onbekwaam. Dat moet gezegd worden. Niet dat ze het expres fout doen, ze denken gewoon dat ze het weten. De onderzoekers stellen onder meer dat je zware groepen bij voorkeur niet direct naast elkaar plaatst, en dat je moet begrenzen zodra warmteontwikkeling in de kast een risico vormt. Maar hoe moet een gemiddelde installateur dat beoordelen? Die weet net hoe hij de draadjes moet aansluiten, niet hoe hij inschat of een kast dreigt te oververhitten, laat staan of die eigenlijk vervangen moet worden. En zegt een rapport als dit dat een batterij een bepaald vermogen mag hebben binnen een aansluiting, dan is de conclusie al snel dat verzwaren niet nodig is. Maar niemand vertelt hen hoe ze die systemen fysiek en veilig moeten aansluiten.’

Betekent dit dat installateurs massaal terug naar school moeten?
‘Bijscholing is cruciaal, maar een tweedaagse cursus leidt niemand praktijkgericht op. Daarmee leer je iemand alleen een trucje aan in plaats van echt vakmanschap. Er is een schreeuwend tekort aan vakmensen, en er valt in deze sector genoeg geld te verdienen. Investeer dan ook in structurele scholing als werkgever, in plaats van je mensen na een volle werkweek op zaterdag naar school te sturen.’