Nationale routekaart bidirectioneel laden gepresenteerd, elektrische auto wordt rijdende batterij

Bidirectioneel laden houdt in dat een elektrische auto niet alleen stroom afneemt van het elektriciteitsnet, maar die ook kan teruggeven aan de woning, een gebouw of het elektriciteitsnet zelf. Daarmee wordt een geparkeerde auto een flexibele energiebuffer, oftewel een thuisbatterij op wielen.

Europees gidsland
De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat wil Nederland positioneren als Europees gidsland voor de commerciële uitrol van deze technologie. ‘Het ministerie wil ervoor zorgen dat Nederland in Europa gidsland blijft op het gebied van laadinfrastructuur door Nederland te positioneren als hét introductieland voor commerciële bidirectionele oplossingen. Dit maakt Nederland een aantrekkelijke afzetmarkt voor internationale bedrijven, en biedt de mogelijkheid om richting te geven aan de ontwikkeling van deze techniek.’

Momenteel verloopt 57 procent van de laadsessies in Nederland al ‘slim’. Dit betekent dat auto en laadpunt het laadtijdstip en -vermogen automatisch afstemmen op de beschikbare netcapaciteit en stroomprijs. Het doel is dat dit in 2030 100 procent is. De Outlook Mobiliteit van ElaadNL laat zien dat de flexibiliteitsbijdrage van elektrische auto’s in de komende decennia sterk kan groeien.

26 acties, 2 fases
De rijksoverheid heeft de routekaart uitgewerkt in 26 concrete acties, verdeeld over 2 fases tot 2035. Onderdelen zijn onder meer een keurmerk voor private bidirectionele laadpunten, landelijke richtlijnen voor gemeenten over wanneer zulke laadpunten passend zijn, en een verkenning van een verplichting in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) per 2029.

Het ministerie onderzoekt samen met de brancheorganisatie RAI Vereniging ook of bestaande auto’s veilig kunnen worden omgebouwd tot bidirectionele voertuigen, inclusief certificering en garantieaspecten. De coördinatie van de gehele actieagenda ligt bij het ministerie dat jaarlijks aan de Tweede Kamer zal rapporteren over de voortgang via de Kamerbrief Uitrol Laadinfrastructuur. De routekaart wordt bovendien in 2030 samen met de sector herijkt.

Tot 1.050 euro besparing
De financiële voordelen voor elektrische rijders zijn volgens nieuw onderzoek dat de staatssecretaris met de Kamerbrief heeft meegestuurd zeer concreet. Wie zijn bestaande elektrische auto combineert met eigen zonnepanelen en thuis bidirectioneel laadt, kan jaarlijks tot bijna 900 euro besparen, zo heeft onderzoeksbureau Revnext becijferd. Voor nieuwe elektrische rijders loopt dat voordeel op tot ruim 1.050 euro per jaar. Hoeveel iemand in de praktijk bespaart, hangt af van rijgedrag, het type laadpunt en de mate van integratie met zonnepanelen.

De grootste kansen liggen bij de 61 procent van de elektrische rijders die beschikken over een eigen oprit, veelal in combinatie met zonnepanelen. Ook laden op de werkplek, goed voor circa 10 procent van alle laadsessies, biedt reële mogelijkheden. Voor elektrische rijders in appartementencomplexen of met uitsluitend een publiek laadpunt zijn de drempels groter; de routekaart zet in op experimenteerruimtes en collectieve oplossingen om ook deze groep te bereiken.

5 grote uitdagingen
De routekaart benoemt 5 uitdagingen voor de opschaling. De eerste is interoperabiliteit: in 2026 werkt bidirectioneel laden nog alleen in vaste combinaties van specifieke voertuigen en laadpalen, die netbeheerders per locatie afzonderlijk moeten beoordelen. Universele uitwisselbaarheid, waarbij elke auto met elke laadpaal communiceert, is nog geen realiteit. Europese communicatiestandaarden als ISO 15118 worden stapsgewijs verplicht via de Europese Alternative Fuels Infrastructure Regulation (AFIR).

De tweede uitdaging is de uitrol van geschikte laadpunten. De AFIR-verordening verplicht bepaalde protocollen per 2027, maar geharmoniseerde eisen voor het veilig terugleveren aan het stroomnet worden pas rond 2029 verwacht, wat brede investeringen voorlopig vertraagt. De derde uitdaging betreft de ingroei van bidirectionele voertuigen: zolang internationale typegoedkeuringseisen ontbreken, aarzelen autofabrikanten met grootschalige investeringen. De vierde uitdaging is de businesscase: in sommige situaties betalen ev-rijders dubbele energiebelasting bij het laden én terugleveren, wat de rentabiliteit ondermijnt. De vijfde uitdaging is het vergroten van kennis en vertrouwen bij elektrische rijders, die zich met name zorgen maken over batterijslijtage en garanties.

Auto als noodstroom
Een minder belicht voordeel is de bijdrage aan maatschappelijke weerbaarheid. Een moderne elektrische auto met een batterijpakket van 80 kilowattuur kan een gemiddeld huishouden met een volle batterij tot 10 dagen van stroom voorzien bij netuitval, of meerdere huishoudens gedurende één dag. De routekaart signaleert hierin een kans voor civiele weerbaarheid, maar erkent dat techniek en juridische kaders hiervoor nog verder moeten worden uitgewerkt.

Naar aanleiding van een Europese oproep verkent de rijksoverheid ook een zogeheten ‘regulatory sandbox’: een tijdelijke versoepeling van regels die experimenteerruimte biedt voor innovaties in bidirectioneel laden.

Batterij slijt minder
Een veelgehoorde zorg bij elektrische rijders is dat herhaaldelijk terugleveren de batterij versneld zou slijten. De routekaart nuanceert dit op basis van recent onderzoek. Wanneer het energiemanagementsysteem de batterij binnen een vaste bandbreedte van laadniveaus houdt, kan slijtage juist worden beperkt. Studies tonen aan dat dagelijks tot 62 procent van de batterij bidirectioneel kan worden ingezet, met vergelijkbare slijtage als zonder teruglevering.

Dubbele energiebelasting
Bertram gaat ook in de Kamerbrief in op de kwestie van de dubbele energiebelasting, die in de routekaart uitgebreid aan bod komt. ‘Dit kabinet zet in op beter inzicht in de effecten van dubbele energiebelasting, bijvoorbeeld op de businesscase van bidirectioneel laden en de impact op netcongestie’, schrijft ze. Wanneer een technische oplossing beschikbaar is, zal het kabinet de baten volgens de staatssecretaris afwegen. ‘Zodra een technische oplossing beschikbaar is, kan worden beoordeeld of de baten van het wegnemen van dubbele energiebelasting opwegen tegen de lasten en een eventuele toename van de uitvoeringscomplexiteit.’

In de routekaart staat dat het vooral van belang is om de eerste praktijkervaringen met bidirectioneel laden in kaart te brengen. Het verkrijgen van meer praktijkdata en ervaring met geavanceerde meetinrichtingen is namelijk van groot belang voor het ontwikkelen van beleid. Op basis van ontwikkelingen in meetinrichtingen en het administreren van meetdata kan worden bezien of in de toekomst een oplossing kan worden gevonden voor de knelpunten die zijn geconstateerd bij het voorkomen van de dubbele energiebelasting.