ESNL vraagt minister flextenders op te schalen en om compensatie voor batterijen

Het vijfpuntenplan van Energy Storage NL (ESNL) bevat bovendien een doelstelling voor Nederland om eind 2027 over minimaal 15 gigawattuur batterijcapaciteit te beschikken.

Energieonafhankelijkheid centraal
In de position paper ‘Een energieonafhankelijker Nederland door energieopslag’ benadrukt de branchevereniging dat energieopslag onmisbaar is voor een betaalbaar en stabiel energiesysteem. De paper is overhandigd aan minister Van Veldhoven en staatssecretaris De Bat van Economische Zaken en Klimaat.

De recente onrust in het Midden-Oosten onderstreept volgens de brancheorganisatie hoe kwetsbaar Nederland is door afhankelijkheid van buitenlandse energie. Tegelijkertijd remt netcongestie de voortgang van de energietransitie. Door energie op het juiste moment en de juiste plek beschikbaar te maken, kan energieopslag bijdragen aan het verminderen van netcongestie en het vergroten van leveringszekerheid.

De branchevereniging streeft daarom naar een verzevenvoudiging van de geïnstalleerde capaciteit ten opzichte van 2025. Uiteindelijk zou rond 2030 meer dan 30 gigawattuur nodig zijn om aan de systeembehoefte te voldoen.

Batterijen bij onderstations
Om de potentie van energieopslag daadwerkelijk te ontsluiten, vraagt Energy Storage NL het kabinet te werken aan 5 doorbraken.

Ten eerste wil de branchevereniging batterijen bij onderstations plaatsen om congestie te verminderen. Een gerichte pilotaanpak in de regio Flevoland-Gelderland-Utrecht kan snel inzicht geven in effectiviteit en opschaalbaarheid. Daarnaast ligt het voor de hand om opslag structureel te integreren in de ontwikkeling van nieuwe onderstations, waardoor het proces van aansluitcapaciteit en vergunningverlening wordt versneld.

Compensatie transporttarieven
Ten tweede pleit de brancheorganisatie voor compensatie van de stijging van transporttarieven via subsidie. De stijgende transporttarieven vormen een belangrijke belemmering voor de businesscase van energieopslag. In tegenstelling tot omringende landen worden energieopslagprojecten in Nederland geconfronteerd met hoge en stijgende transportkosten.

Een structurele herziening van het tarievenstelsel door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) is nodig, maar op korte termijn kan de overheid helpen volgens de branchevereniging door tijdelijk garant te staan bij toekomstige tarievenstijgingen. Dit voorkomt dat noodzakelijke projecten worden uitgesteld of geannuleerd.

Contractvormen verbeteren
De derde doorbraak betreft het verbeteren van bestaande contractvormen voor energieopslag. Het tijdsduurgebonden transportrecht loopt volgens Energy Storage NL vast omdat TenneT te weinig restruimte heeft om batterijen aan te sluiten. Er is een tijdsduurgebonden transportrecht 2.0 nodig om voldoende restruimte voor energieopslag te garanderen.

Met het capaciteitssturingscontract ligt er in de ogen van de vereniging al een goed werkbaar product rondom netcongestie klaar. Het stelt netbeheerders in staat om opslag proactief en gericht in te zetten rondom netcongestie. De ontbrekende schakel is een vaste beschikbaarheidsvergoeding binnen het capaciteitssturingscontract. Die vergoeding erkent de netneutrale rol van energieopslag, maakt projectfinanciering mogelijk en voorkomt dat per project opnieuw onderhandeld moet worden.

Daarnaast richten capaciteitssturingscontracten zich tot nu toe vooral op hoog- en middenspanning. Er liggen echter kansen op laagspanningsniveau, vooral met de opkomst van lokale energieopslag na het afbouwen van de salderingsregeling voor zonnepanelen. Door ook hiervoor capaciteitssturingscontracten met vergoedingen te ontwikkelen, kan op geaggregeerd niveau extra capaciteit worden ontsloten om lokale netcongestie proactief aan te pakken.

Flextenders opschalen
Als vierde punt vraagt Energy Storage NL om flextenders op te schalen, een capaciteitsmechanisme te ontwikkelen en energieopslag in contracts for differences (cfd’s) te waarborgen. De eerste ervaringen met flextenders laten zien dat energieopslag een belangrijke rol kan spelen in het verlichten van netcongestie. Opschaling en het breder inzetten van deze instrumenten, ook bij langdurige congestiepieken, is volgens Energy Storage NL nodig om de maatschappelijke waarde te benutten.

Van belang is dat flextenders bij voorkeur duurzame technologieën prefereren boven fossiele opties. Dit moet een standaardonderdeel zijn in de criteria van flextender. Daarnaast moeten ook hybride oplossingen kunnen worden uitgevraagd, zoals een batterij in combinatie met een warmtekrachtkoppeling (wkk). Hiermee wordt ervoor gezorgd dat bij langdurige netcongestie additionele CO2-uitstoot zoveel als mogelijk wordt voorkomen.

Ook een capaciteitsmechanisme biedt kansen voor energieopslag. Energy Storage NL vraagt het kabinet  ervoor te zorgen dat kortetermijn- en langetermijnopslag kunnen meedoen in een capaciteitsmechanisme. Dit kan bijdragen aan de investeringsbereidheid in opslag. De Europese Commissie geeft tevens de mogelijkheid aan lidstaten om een capaciteitsmechanisme op CO2-vrije oplossingen te laten sturen.

Het kabinet werkt daarnaast aan een cfd-contracten, waarmee negatieve prijsrisico’s voor nieuwe zon- en windparken gedeeltelijk worden afgedekt. Hoewel dit investeringszekerheid voor wind en zon biedt, bestaat het risico dat hiermee ook structurele systeemprikkels voor flexibiliteit, zoals energieopslag, worden verminderd. Energy Storage NL vraagt daarom om een impactanalyse naar de effecten voor energieopslag voordat een cfd wordt geïmplementeerd.

Langetermijnopslag
De laatste doorbraak richt zich op langetermijnopslag. Om altijd hernieuwbare energie te kunnen gebruiken, moet ook werk worden gemaakt van langetermijnopslag. Technologieën zoals flowbatterijen, moleculaire opslag en warmtebuffers zijn in ontwikkeling, maar kennen nog geen volwassen markt.

De opschalingsfase brengt aanzienlijke risico’s met zich mee, waardoor private investeringen achterblijven. Gerichte ondersteuning vanuit de overheid, bijvoorbeeld in de vorm van garantiestellingen of andere vormen van risicoreductie, is noodzakelijk om deze technologieën tijdig beschikbaar te krijgen.

Batterijverkenning Utrecht
Concreet is ook gesproken over het inzetten van batterijopslag in de regio Flevoland-Gelderland-Utrecht en specifiek in Utrecht, waar netcongestie inmiddels een acute belemmering vormt voor nieuwe en zwaardere elektriciteitsaansluitingen. Energy Storage NL heeft daarbij aangegeven een verkenning samen met de netbeheerders te willen opstarten om via mobiele energieopslagsystemen een snelle en schaalbare oplossing te creëren in het ontlasten van het elektriciteitsnet. Bij succesvolle resultaten wordt gekeken naar opschaling en een bredere inzet van batterijen in de regio.

Energy Storage NL heeft met de bewindspersonen afgesproken dat de ingebrachte punten worden betrokken in de Integrale Beleidsagenda Energieopslag, die rond de zomer door Economische Zaken en Klimaat wordt verwacht. Daarnaast is afgesproken om bovenstaande voorstellen verder uit te werken in een afzonderlijk Bestuurlijk Overleg Energieopslag, samen met beide bewindspersonen. Dit gebeurt ook in het kader van de publicatie van de Integrale Beleidsagenda Energieopslag.