Minister kan niet garanderen dat Warmtefonds open blijft na 2026

De oorlog in het Midden-Oosten heeft directe gevolgen voor de energietransitie in Nederlandse woningen. Het Nationaal Warmtefonds registreert sinds 28 februari een stijging van 40 procent in het aantal aanvragen voor renteloze leningen. ‘De verwachting bij het warmtefonds is dat dit hogere niveau van aanvragen aanhoudt’, vertelde minister Elanor Boekholt-O’Sullivan tijdens haar eerste commissiedebat over klimaatbeleid in de gebouwde omgeving.

Geen nee verkopen
Het fonds groeide in 2025 al explosief. Vorig jaar leende het 500 miljoen euro uit aan ruim 31.000 huishoudens, een verdubbeling ten opzichte van 2023. Ook verenigingen van eigenaren maken steeds vaker gebruik van het fonds. In 2025 vroegen zij 36 miljoen euro aan, terwijl dit een paar jaar terug nog 2,4 miljoen euro was. Sinds het uitbreken van de oorlog in Iran stijgt het aantal aanvragen voor leningen voor onder meer warmtepompen en thuisbatterijen fors.

ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis vroeg de minister of zij kan garanderen dat het Warmtefonds in 2027 en 2028 geen nee hoeft te verkopen. ‘Ik ben gebonden aan de financiële kaders die ik heb’, luidde het antwoord. De minister gaf toe dat Grinwis die stelde dat ‘bij het huidige niveau er gewoon te weinig geld is om die rentevrije leningen te kunnen blijven verstrekken’ daarin gelijk heeft. Ze beloofde zich ervoor in te zetten, maar kan pas na de augustusbesluitvorming – het moment waarop de ministeries hun begroting voor het volgende kalenderjaar opstellen – duidelijkheid geven.

Normering warmtepompen onduidelijk
De discussie over de normering van hybride warmtepompen per 2029 leidde tijdens het commissiedebat tot verhitte gesprekken tussen de coalitie- en oppositiepartijen. Het coalitieakkoord spreekt bewust over ‘normeren’ in plaats van ‘verplichten’, maar wat dit precies betekent blijft vaag, betoogden de rechtse partijen. ‘Gaat die normering nou leiden tot een verplichting? Ja of nee?’, wilde PVV-Kamerlid Jeremy Mooyman weten.

De minister kon of wilde geen definitief antwoord geven. ‘We hebben afgesproken in het coalitieakkoord dat we warmtepompen normeren en stimuleren’, aldus Boekholt-O’Sullivan. ‘Ik wil de tijd nemen in de uitwerking om te kijken dat we dit niet op een dusdanige manier doen, waardoor we mensen in de knoei laten draaien.’ Een uitgewerkt plan komt in het najaar.

Voor veel huiseigenaren is dit volgens de PVV te onzeker. ‘Heel veel mensen hebben daar het geld niet voor’, benadrukte Mooyman. Ook woningcorporatiekoepel Aedes heeft aangegeven dat de warmtepompnormering haken en ogen heeft. Volgens Aedes worden corporaties gedwongen te investeren op het moment dat de kosten hoog zijn, terwijl zij daar de financiële ruimte niet voor hebben.

Isolatie loopt achter
Tijdens het commissiedebat was er ook volop aandacht voor het isolatiedossier. Ondanks 1,6 miljard euro die bij gemeenten ligt voor isolatie, is slechts 2,5 procent van het doel bereikt. Tot nu toe zijn bijna 80.000 woningen geïsoleerd van de beoogde 750.000 woningen in 2030. ‘Dat is een verviervoudiging ten opzichte van het jaar hiervoor’, nuanceerde de minister. ‘Deze versnelling moeten we vasthouden om het doel van 750.000 te realiseren.’

CDA-Kamerlid Hanneke Steen vroeg de minister concreet te worden. ‘Wat gaat de minister concreet doen om ervoor te zorgen dat gemeenten het geld dat er al ligt ook echt sneller gaan inzetten voor isolatie?’ De minister kondigde aan een brief te sturen naar de nieuwe colleges om de urgentie onder de aandacht te brengen. ‘Als zij daar niet op leveren, dan moet dat geld ook gewoon terug naar de staatskas komen’, waarschuwde zij.

Een concrete belemmering voor isolatie is de vleermuizenproblematiek. De isolatiebranche zag in 2024 een terugloop van ongeveer 70 procent in opdrachten voor spouwmuurisolatie. De minister werkt samen met de ministers van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, soortenorganisaties en de isolatiebranche aan een landelijke gedragscode. Deze moet in het derde kwartaal van 2026 in consultatie gaan.

Warmtenetten onder druk
Voor warmtenetten is de situatie acuut. De Stimuleringsregeling Aardgasvrije Huurwoningen (SHA) heeft voor 2026 precies 0 euro budget. ‘Het gevolg is dat allerlei projecten stil dreigen te vallen en duizenden gezinnen moeten wachten op verduurzaming’, constateerde GroenLinks-PvdA-Kamerlid Sjoukje van Oosterhout. Een amendement van haar fractie om alsnog 77 miljoen euro te regelen werd weggestemd, ondanks dat de minister de noodzaak onderschreef.

Het draagvlak voor warmtenetten staat onder ernstige druk. Huurders op een warmtenet betalen gemiddeld 370 euro per jaar meer dan huurders die niet op een warmtenet zitten. SP-Kamerlid Sandra Beckerman hamerde hierop. ‘Als u nog iets van draagvlak wilt herwinnen, moet er nu compensatie komen voor huurders’, betoogde zij.

De minister erkende het probleem maar kon geen concrete oplossing bieden. ‘Tot 2030 zijn middelen beschikbaar om die ambities in te vullen’, zei zij. Voor de langere termijn verwees ze naar de voorjaarsbesluitvorming, die komende week op de kabinetsagenda staat. Samen met de minister van Klimaat en Groene Groei wil zij voor de zomer een brief sturen over hoe het kabinet investeringen in warmtenetten weer van de grond krijgt.

Draagvlak en salderingsregeling
Meerdere Kamerleden waarschuwden tijdens het debat voor afnemend draagvlak voor de energietransitie. De Woonbond kwam recent met een brandbrief over het draagvlak onder huurders. Ook het verdwijnen van de salderingsregeling voor zonnepanelen zorgt voor onrust. Huurders en mensen met lage inkomens werd verteld zonnepanelen te nemen om te profiteren, maar nu de regeling in 2027 stopt, kunnen zij alsnog duurder uit zijn, zo betoogde de SP.

‘Als je als overheid belooft dat iets geld gaat opleveren en je stuurt daarna alsnog de rekening, ben je onbetrouwbaar’, vatte Beckerman samen. ‘Dit is funest voor het vertrouwen.’ De minister wees erop dat zonnepanelen ook na 2027 zorgen voor aanzienlijke besparingen en dat panelen zich over het algemeen ruim binnen de technische levensduur terugverdienen.

GroenLinks-PvdA vroeg de minister tot slot of zij wel het urgentiebesef heeft. ‘Een kwart van de huishoudens in Nederland zegt al: we verbruiken minder. Mensen zijn in paniek over de hoge prijzen’, aldus Beckerman. ‘Andere landen doen het wel. Spanje heeft meteen een maatregelenpakket.’

De minister verwees voor vragen over acute inkomensondersteuning naar het Kamerdebat dat gistermiddag plaatsvond over de energiecrisis. Het kabinet kondigde tijdens dat debat echter nog geen concrete maatregelen aan om de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verlichten, ondanks druk van de Tweede Kamer om snel actie te ondernemen.