Het dilemma | ‘Gratis’ stroom van energieleveranciers: marketingtruc of systeemoplossing?

Gratis stroom, dat lijkt te mooi om waar te zijn…
‘Er komt steeds meer groene stroom in de elektriciteitsmix. Het aantal zonnepanelen is het afgelopen decennium geweldig gegroeid, in het bijzonder op daken van huizen. Daardoor is met regelmaat sprake van een overschot aan productie: een groter aanbod dan de vraag. Dat heeft consequenties, ook voor energieleveranciers.

Welke?
‘Hun kosten nemen toe. Energieleveranciers kopen en verkopen elektriciteit op de day-aheadmarkt op basis van verwachte vraag en/of aanbod, en zijn verantwoordelijk voor het evenwicht van hun portfolio. Zon-op-dak, dus achter de meter, is echter volatieler en lastiger te voorspellen dan voor een zonnepark. Wanneer er meer of minder instraling komt bij zon-op-dak, wordt het gemeten verbruik automatisch ook minder of meer door gelijktijdigheid van productie en verbruik. Wanneer klanten massaal opwekken en terugleveren, kan de werkelijke vraag lager uitvallen dan verwacht en ontstaat een overschot. Dat moeten leveranciers op de markt wegzetten, soms zelfs tegen negatieve stroomprijzen. Ze zijn dus gebaat bij meer afname bij een surplus aan groene stroom, ook wanneer dit op andere locaties gebeurt. ‘

Vandaar dat ENGIE België Happy Hours introduceerde…
‘Dit is een onderdeel van een bredere ontwikkeling die we zowel in België als Nederland zien. Zo zijn terugleverheffingen voor zonnepaneeleigenaren, als eerste gelanceerd door Vandebron, inmiddels gemeengoed. ENGIE heeft min of meer de gratis-stroompropositie van Budget Energie gekopieerd. Die kwam hier in Nederland al in 2024 mee. Eneco kwam met VoordeelMomenten, waarbij je op vaste tijden elke dag – tussen 10 en 17 uur én 22 en 5 uur – ongeveer 30 procent korting krijgt op je stroomtarief als je stroom verbruikt. En met het TijdPrijs Trend-contract van Vattenfall krijg je lagere stroomtarieven op daluren; elke dag van 12 tot 16 uur en in de wintermaanden ook ‘s nachts.’

Deze producten zorgen voor verandering in gedrag van afnemers?
‘Zeker. Dat werd ook onderstreept door een onderzoek van ANWB Energie, de marktleider in dynamische energiecontracten. 70 procent van hun klanten past hun gedrag aan op basis van de publicatie van day-aheadprijzen via een app. Ze verplaatsen hun stroomafname, bijvoorbeeld voor het laden van een elektrische auto of koeling met een airco, naar de goedkope uren.’

Alle energieleveranciers komen met dit soort contracten?
‘Met name de grote traditionele bedrijven, met veel mensen, logge organisaties, lange besluittrajecten… Die hebben niet zo snel de mogelijkheid om de regie te nemen over energiehuishoudens. Nieuwere en modernere energiebedrijven zoals Frank Energie en Tibber doen dat al wel, bijvoorbeeld zonnepanelen, batterijen en laadpalen aansturen zodat ook consumenten kunnen profiteren van dynamische marktprijzen en een efficiënter gebruik van hun eigen opgewekte stroom…’

Gratis stroom en forse kortingen zijn geen marketingtruc?
‘Zeker niet! Ik was vorige week op een congestion service provider (csp)-dag, waar onder meer de Nederlandse netbeheerders, energiebedrijven en marktplatformen zoals GOPACS acte de présence gaven. Alle presentaties gingen over de behoefte aan meer flexibiliteit. We moeten zo snel mogelijk ons gedrag aanpassen op de beschikbare hoeveelheid stroom, om kosten niet uit de hand te laten lopen en leverzekerheid niet in gevaar te brengen.’

De energiemarkt verandert structureel. Maar weet de consument dat ook?
‘Dat zit nog niet tussen de oren bij heel veel mensen. Velen hebben gehoord van netcongestie, maar zijn zich niet bewust van de gevolgen. De meesten hebben nog een vast of variabel contract; slechts 7 procent maakt momenteel gebruik van dynamische tarieven. Dat gaat echter allemaal veranderen, en wel op korte termijn.’

Waarom?
‘De mogelijkheid van salderen verdwijnt vanaf 2027. Je zult verbaasd zijn hoeveel mensen met zonnepanelen daar niet van weten of mee bezig zijn, bijvoorbeeld door een batterij te plaatsen en de installatie aanstuurbaar te maken. Voor hen komt het gif wanneer de energierekening in de bus valt en blijkt dat ze honderden euro’s meer dan het jaar daarvoor moeten afrekenen. En voor energieleveranciers is het lastig voorspellen hoe consumenten gaan reageren op het opheffen van deze regeling; het zal 1,5 tot 2 jaar duren voordat ze daar grip op krijgen.’

Het gevolg is?
‘Dat er meer spanning op het net komt; vaker noodvermogen opregelen zal moeten worden ingeschakeld. Neem bijvoorbeeld al die systemen van SolarEdge, zo’n 5 gigawatt aan pv‑capaciteit. Als die straks allemaal in één keer worden uitgezet bij negatieve stroomprijzen, dan heeft dat impact op het stroomnet. Daarnaast zullen door die onvoorspelbaarheid van gedrag de onbalanskosten voor energieleveranciers toenemen. Die worden uiteraard afgewenteld op de klant; de stroomtarieven gaan stijgen. Tegelijkertijd kunnen consumenten ook profiteren van de ontwikkelingen in de markt.’

Hoe dan?
‘Door te investeren in een integraal aanstuurbaar energiesysteem, te beginnen bijvoorbeeld in de combinatie van zonnepanelen en een batterij. Daarmee kan een huishouden het zelfverbruik al snel van zo’n 35 naar circa 60 procent en meer optrekken. Door deelname aan onbalansdiensten en day-aheadhandel kun je nog meer besparen op stroom. Daarnaast schelen die nieuwe contracten met daluren, en kun je je afname daar waar mogelijk op afstemmen, in je portemonnee.’