Kritiek energiesector op nieuw beleid provincie Flevoland voor batterijen

Het Regioteam Energietransitie – bestaande uit NVDE, Holland Solar, NedZero, Energie-Nederland en Energy Storage NL – stelt wel te waarderen dat de provincie Flevoland expliciet via ruimtelijk beleid richting geeft aan de uitrol van grootschalige batterijen. Het ontwerp toont volgens de sector dat de provincie het energiebelang serieus meeneemt in ruimtelijke afwegingen en voortbouwt op het eerdere experimentenkader.

Balanceringsfunctionaliteit
Tegelijkertijd ziet de sector in het ontwerpbeleid een aantal uitgangspunten en randvoorwaarden die nadere verduidelijking en verruiming behoeven om de inzet van energieopslag in de praktijk optimaal te laten bijdragen aan het energiesysteem.

In het ontwerpbeleid wordt onderscheid gemaakt tussen 4 typen batterijen, waarbij grootschalige systeembatterijen expliciet worden benoemd als batterijen die bijdragen aan de balancering van het landelijke hoogspanningsnet. Vanuit energiesysteemperspectief is deze formulering te beperkt, stelt de sector. In de praktijk kan iedere batterij, groot of klein, centraal of decentraal, bijdragen aan netbalancering, afhankelijk van de aansturing en de marktrol. Het expliciet toeschrijven van balanceringsfunctionaliteit aan 1 batterijtype kan ertoe leiden dat de systeemwaarde van andere batterijen beleidsmatig wordt onderschat, terwijl zij in de praktijk een belangrijke bijdrage kunnen leveren.

Energietoets verduidelijken
De provincie introduceert een energietoets als instrument om het energiebelang mee te wegen bij de beoordeling van ruimtelijke besluiten en vergunningen. Daarbij wordt gevraagd vast te stellen of een batterij ten minste congestieverzachtend of congestieneutraal is. Hoewel de sector het inzetten van een energietoets ondersteunt, is in het ontwerpbeleid onvoldoende uitgewerkt wat onder deze begrippen precies wordt verstaan. De betekenis van congestieverzachtend of congestieneutraal is sterk afhankelijk van het type batterij, de wijze van aansluiten en de functie binnen het stroomnet.

De sector acht het wenselijk dat het beleid per categorie batterij verduidelijkt wat onder congestieverzachtend en congestieneutraal wordt verstaan en hoe deze beoordeling plaatsvindt.

Locatiekeuze verruimen
Het ontwerpbeleid geeft verder aan grootschalige systeembatterijen uitsluitend ruimte bij de hoogspanningsstations in Ens en Lelystad. Het is voor de sector niet duidelijk of deze keuze tot stand is gekomen in afstemming met de netbeheerders, of primair ruimtelijk is ingegeven. Vanuit netbeheerperspectief zijn volgens het Regioteam echter niet alleen hoogspanningsstations relevant, maar ook andere energieknooppunten, zoals middenstations, waar netcongestie zich in de praktijk vaak manifesteert. Door systeembatterijen uitsluitend te koppelen aan hoogspanningsstations wordt in hun ogen een belangrijk deel van de potentiële systeemwaarde van energieopslag uitgesloten.

De sector adviseert om de locatiekeuze niet exclusief te koppelen aan de hoogspanningsstations in Ens en Lelystad, maar deze in afstemming met de netbeheerders te verruimen naar andere relevante energieknooppunten.

Afstand als richtwaarde
Het hanteren van een maximale afstand van 1 kilometer tussen systeembatterijen en hoogspanningsstations is volgens de sector ook onvoldoende onderbouwd vanuit technisch en energetisch perspectief. Grotere afstanden zijn technisch goed mogelijk en leiden weliswaar tot hogere aansluitkosten, maar deze komen voor rekening van de initiatiefnemer.

Wanneer een batterij op grotere afstand ruimtelijk beter inpasbaar is, is niet duidelijk waarom deze optie bij voorbaat wordt uitgesloten. De sector adviseert om deze afstand te hanteren als voorkeur, in plaats van als een harde norm, zodat maatwerk mogelijk blijft.

Nabijheid aansluitpunt
Het ontwerpbeleid stelt dat batterijen bij windopwek uitsluitend zijn toegestaan wanneer zij zijn gesitueerd op of aangrenzend aan een nabijgelegen bedrijventerrein. Hoewel deze ruimtelijke ambitie begrijpelijk is, acht de sector deze voorwaarde in de praktijk moeilijk uitvoerbaar. In de praktijk worden batterijen bij windparken doorgaans geplaatst in de directe nabijheid van het onderstation waarop de windturbines zijn aangesloten. Deze onderstations liggen veelal niet in de buurt van bedrijventerreinen. Het koppelen van batterijen aan bedrijventerreinen leidt er volgens de sector toe dat de afstand tussen batterij en onderstation groter wordt, met extra kabeltracés, hogere kosten en een grotere ruimtelijke impact als gevolg. De sector adviseert om meer nadruk te leggen op nabijheid van het onderstation of het relevante netknooppunt, in plaats van op nabijheid van bedrijventerreinen.

Flexibele capaciteitsratio
Voor batterijen bij opweklocaties geldt een vaste verhouding tussen opslagcapaciteit en het piekvermogen van de opwekinstallatie. Hoewel deze verhouding aansluit bij de huidige generatie batterijen, houdt zij onvoldoende rekening met technologische ontwikkelingen in batterijopslag en met toekomstige scenario’s waarin zowel de hoeveelheid hernieuwbare opwek als de behoefte aan opslag sterk toeneemt.

Een starre ratio kan volgens het Regioteam toekomstige, efficiëntere toepassingen van opslag onbedoeld beperken, stelt de sector. De exacte dimensionering en inzet van opslag betreft primair een energetische en contractuele afweging tussen initiatiefnemer en netbeheerder.

Vergunningsduur 25 jaar
Voor overige congestieverzachtende batterijen hanteert het ontwerpbeleid een maximale vergunningsduur van 15 jaar, om flexibiliteit voor toekomstige ruimtelijke keuzes te behouden. In de praktijk kennen batterijprojecten echter een lange voorbereidingsfase, waardoor de effectieve exploitatieduur aanzienlijk korter is. In combinatie met de onzekerheid over inkomsten uit batterijopslag beperkt dit de investeringszekerheid.

De sector adviseert om de maximale vergunningsduur gelijk te trekken met die van andere batterijtypen en voor alle batterijen uit te gaan van een uniforme vergunningsduur van 25 jaar.

Afweging explicieter maken
De provincie stelt volgens het Regioteam tot slot terecht dat versnippering en verrommeling van het landschap moeten worden voorkomen en dat energie-infrastructuur moet meebewegen met bestaande landschappelijke structuren. Tegelijkertijd blijft in het ontwerp onduidelijk hoe de afweging tussen ruimtelijke kwaliteit en het energiebelang precies wordt gemaakt. Energie-infrastructuur, waaronder energieopslag, wordt door de Europese Commissie expliciet aangemerkt als een zwaarwegend publiek belang.

De sector beveelt aan om duidelijker te maken hoe zwaar dit publieke energiebelang binnen de afweging weegt ten opzichte van landschappelijke belangen.