Kabinet start groot onderzoek naar verduurzaming woningvoorraad

De minister van Financiën heeft opdracht gegeven voor een zogenaamd interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar ‘de energietransitie van de Nederlandse woningvoorraad richting 2050.’

Uitdagingen
In de opdracht voor de speciale werkgroep schrijft de minister dat de kans dat Nederland het nationale energiebesparingsdoel en het CO2-emissiereductiedoel voor 2030 haalt met het huidige beleid respectievelijk circa 10 en 20 procent is.

Volgens de Europese Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) moeten voor 2050 alle woningen energiezuinig zijn, zonder fossiele uitstoot en zoveel mogelijk gebruikmaken van hernieuwbare energiebronnen in of nabij het gebouw. De verduurzaming van woningen loopt echter tegen financiële, juridische en uitvoeringstechnische uitdagingen aan en komt niet op de gewenste snelheid van de grond.

Energiearmoede neemt toe
De vertraging heeft ook een relatie met betaalbaarheid voor huishoudens. Recente studies van TNO en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten zien dat de kans op energiearmoede toeneemt bij huishoudens in woningen met slechte energielabels. De inzet op energiebesparing en verduurzaming van woningen zorgt voor een lagere energierekening, waardoor toekomstige koopkrachtmaatregelen bij snel stijgende energieprijzen minder noodzakelijk worden.

Het huidige instrumentarium is nog onvoldoende om het 2050-doel voor de woningvoorraad en de betaalbaarheid van de transitie voor huishoudens te borgen. Elk deel van de woningmarkt heeft zijn eigen uitdagingen en bijbehorende beleidsopties om deze transitie te stimuleren. Dit betreft sociale huur, private huur en koopwoningen.

Beleidsinstrumenten
Het IBO moet daarom het verduurzamingsbeleid voor de verschillende segmenten van de woningmarkt analyseren en concrete beleidsopties uitwerken. Deze moeten bijdragen aan de energietransitie van woningen, de betaalbaarheid van de energierekening, het nationale klimaatdoel voor 2050 en het energiebesparingsdoel voor 2030.

De hoofdvraag luidt: welke samenstelling van beleidsinstrumenten is nodig om de doelstellingen voor aardgasvrije woningen in Nederland richting 2050 op een doelmatige manier te realiseren? Het onderzoek bekijkt welke varianten denkbaar zijn en welke effecten deze varianten hebben op de lastenverdeling.

Warmtenetten en warmtepompen
De werkgroep onderzoekt onder meer voor welke kenmerken van woningen en wijken aansluiting op het warmtenet de meest wenselijke optie is. Een warmtenet is een systeem waarbij warmte vanuit een centrale bron via leidingen naar meerdere gebouwen wordt gedistribueerd. Ook wordt onderzocht hoe collectieve oplossingen aantrekkelijk gemaakt kunnen worden voor eindgebruikers.

Voor individuele oplossingen zoals warmtepompen wordt gekeken voor welke woningen en wijken dit het meest geschikt is. Het onderzoek analyseert welke additionele normerende en beprijzende maatregelen mogelijk zijn om individuele oplossingen te stimuleren.

Isolatie
Ook de isolatie van woningen staat centraal in het onderzoek. De werkgroep bekijkt welke inzet nodig is op isoleren en hoe dit samenhangt met de warmteoplossing. Daarbij worden zowel bouwkundige uitdagingen als financiële prikkels onderzocht.

Het effect van de energietransitie op de betaalbaarheid van de energierekening voor huishoudens krijgt nadrukkelijke aandacht. De werkgroep analyseert hoe de kosten en baten van de energietransitie op dit moment worden verdeeld tussen huishoudens, verwarmingstechnieken en generaties. Ook wordt onderzocht hoe de overheid lagere inkomensgroepen het meest doeltreffend en doelmatig financieel kan ondersteunen in de transitie.

Rol woningcorporaties
Het onderzoek bekijkt verder wat de rol is van woningcorporaties, gemeenten, provincies, private verhuurders, huiseigenaren en financiële partijen in de energietransitie van woningen. Per segment wordt onderzocht welke beleidsmix het meest effectief is om het 2050-doel te bereiken. Dit kan gaan om normerende, beprijzende of subsidiërende maatregelen.

De beleidsopties worden gepresenteerd in samenhangende beleidsrichtingen of varianten, waarbij zowel het CO2-reductie-effect wordt uitgewerkt als het effect op finaal en primair energiegebruik in petajoule.

Interdepartementale werkgroep start
De werkgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de ministeries van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Klimaat en Groene Groei, Algemene Zaken, Financiën, en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ook het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Planbureau (CPB) worden verzocht deel te nemen. Stakeholders zoals gemeenten en provincies en externe experts worden eveneens betrokken. TNO wordt specifiek betrokken vanwege de expertise op energietransitie en energiearmoede.

De werkgroep staat onder leiding van een onafhankelijke voorzitter. De werkgroep start in november 2025 en rondt het eindrapport uiterlijk in juni 2026 af.