Verduurzaming gemeente: zonder totale toewijding van de wethouder wordt het lastig

Schuttelaar & Partners wil samen met zijn klanten, waaronder een flink aantal gemeenten, de transitie naar een duurzame toekomst versnellen. Madelein van der Velden werkt er als strategisch adviseur Energietransitie en coördinator van het Haags Energie Netwerk. Waar er vrijwel geen gemeente meer is die geen doelen zoals ‘energieneutraal in 2050’ of ‘volledig duurzaam in 2040’ uitspreekt, legde Solar Magazine in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op woensdag 16 maart haar de vraag voor wat er in de praktijk nodig is om die waar te maken.

Mensen en middelen
‘In zijn algemeenheid helpt een goede basis’, aldus Van der Velden. ‘Bij gemeenten die al jaren een linkse coalitie hebben en verduurzaming hoog in het vaandel hebben, zien we dat het thema verduurzaming resoneert, zowel binnen de organisatie als daarbuiten. Maar als het gaat om zaken voor elkaar krijgen, begint het bij de wethouder zelf. Zonder totale toewijding is dat lastig. Verduurzaming is een ingewikkeld thema binnen gemeenten. Het is geen afgebakende portefeuille met eigen mensen en middelen. Het raakt aan heel veel andere domeinen zoals onderwijs, mobiliteit en stadsontwikkeling. Als je als wethouder Duurzaamheid iets voor elkaar wil krijgen dan moet je intern kunnen samenwerken en natuurlijk ook met alle stakeholders in de samenleving. Alleen zo krijg je de zaak in beweging.’

In de weg
Als tweede uitdaging noemt Van der Velden wetgeving. Er is instrumentarium om drempels weg te nemen zoals subsidiëring van het aanschaffen van zonnepanelen of andere duurzame technologie. Maar als het bijvoorbeeld gaat om het afdwingen van ontwikkelingen – bijvoorbeeld ten aanzien van netproblematiek, energieprijzen en verduurzamingsmaatregelen – dan zijn de wetsmiddelen beperkt. Bovendien zit regelgeving binnen de eigen gemeente niet zelden in de weg bij verduurzaming, denk daarbij onder andere aan bouwbepalingen of welstandseisen. Daarnaast mag het Rijk dan de gemeente aanwijzen als verantwoordelijke voor de energietransitie in de gebouwde omgeving, ze zullen wel degelijk moeten samenwerken om die te realiseren. Het Rijk moet daar dan ook een kader voor bieden, bijvoorbeeld in de vorm van een visie aangaande het toebedelen van duurzame-warmtebronnen.

Meer nodig
Van der Velden: ‘Nog zo’n bottleneck is een gebrek aan kennis, en dat begint met inzicht in waar je staat. In dat kader is het goed te beseffen dat verduurzaming ook een relatief nieuw beleidsthema is voor gemeenten. Het staat vaak nog maar enkele bestuursperioden op de agenda, en wordt niet zelden ondergebracht bij samengestelde clubjes van ecologen, milieudeskundigen, juristen, mensen van de dienst beheer… Als je verduurzaming echt handen en voeten wilt geven, is er meer voor nodig. Wij zeggen altijd: begin met te zorgen dat je je zaken op orde hebt; ken je uitgangssituatie, welke ruimte je hebt, wat de mogelijkheden zijn en wat je wilt bereiken.’

Andere wegen
Zonnepanelen zijn populair, warmtepompen winnen terrein, er worden windmolens en zonneparken geplaatst. Tegelijkertijd is er nog heel veel meer groene stroom en duurzame warmte nodig om naar een hernieuwbare-energiesysteem te komen. Wat betreft de energietransitie van de gebouwde omgeving is de uitvoeringsfase feitelijk pas net begonnen voor gemeenten. Dat vraagt om een concrete visie en plannen, en minstens zo belangrijk is die delen met de burgers en andere stakeholders. ‘Er spelen vele belangen, en ook dat maakt het tot een ingewikkelde zaak’, aldus Van der Velden. ‘Daarnaast is het een kwestie van lange adem. Ik denk dan ook dat er naar nieuwe wegen moet worden gezocht om verduurzaming in te bedden in de gemeentelijke beleidsvorming en implementatie. Denk bijvoorbeeld aan het aanstellen van een wethouder met alleen klimaat in de portefeuille; die voor 8 jaar aanstellen, en er een echte afdeling van maken met de nodige mensen en middelen.’