Waarom goede batterijen toch slechte projecten opleveren, en hoe dat te voorkomen

Een energieopslagproject begint niet bij de keuze voor een bepaalde batterij. Dat betoogt Harry Wolkenfelt, directeur van Solarif Insurance, in een nieuwe analyse. De markt voor battery energy storage systems (bess) ontwikkelt zich in hoog tempo. De systemen worden groter en de toepassingen veelzijdiger. Die groei vergroot tegelijkertijd de complexiteit, mede omdat batterijen een steeds centralere rol binnen bedrijven en energiesystemen vervullen. ‘Een bess is immers niet simpelweg een batterij die wordt aangeschaft en aangesloten’, stelt Wolkenfelt. ‘Het is een geïntegreerd energiesysteem waarin techniek, software, bedrijfsprocessen en commerciële doelstellingen langdurig met elkaar moeten samenwerken.’

Meer dan batterijtechnologie
Een modern batterij-energieopslagsysteem staat vrijwel nooit op zichzelf. De batterij werkt samen met omvormers, een batterijmanagementsysteem (bms), een energiemanagementsysteem (ems), de netaansluiting, monitoring en steeds vaker ook met energiemarkten. Daarmee ontstaat een netwerk van technische en operationele afhankelijkheden.

‘Een technisch goede batterij kan daardoor nog steeds onderdeel worden van een project dat niet levert wat ervan werd verwacht’, constateert Wolkenfelt. De oorzaak kan liggen in verkeerde dimensionering, onvoldoende systeemintegratie, communicatieproblemen of commerciële aannames die in de praktijk niet kloppen. ‘De relevante vraag is of alle onderdelen van het systeem samen in staat zijn om de beoogde functie gedurende de volledige levensduur betrouwbaar te vervullen.’

Functie gaat voor hardware
Goed ontwerp begint bij een helder beeld van wat het systeem moet doen: piekbelasting verminderen, zonne-energie beter benutten, netbeperkingen opvangen, flexibiliteit leveren of meerdere functies combineren. Die functionaliteit moet worden gekoppeld aan werkelijke meetgegevens en verbruiksprofielen. 2 bedrijven met een vergelijkbaar jaarlijks verbruik kunnen een totaal verschillend belastingsprofiel hebben. Het ene bedrijf kent korte, hoge pieken, terwijl het andere een relatief constant verbruik heeft.

‘Functionaliteit en data moeten samen de basis vormen voor de dimensionering en configuratie’, stelt Wolkenfelt. Wie daarin verkeerde aannames maakt, krijgt een bess die technisch goed functioneert maar niet doet waarvoor hij is aangeschaft. ‘Een technisch goed presterende bess is niet automatisch ook commercieel succesvol.’

Ervaring is niet overdraagbaar
Veel installateurs en epc-contractors, de partijen die verantwoordelijk zijn voor de engineering, inkoop en bouw van een project, zijn actief in de batterijmarkt vanuit een achtergrond in de zonne-energiesector. Die ervaring is waardevol, maar direct overdraagbaar is ze niet. ‘Pv-ervaring is niet automatisch batterijervaring’, stelt Wolkenfelt. Batterijopslag voegt nieuwe disciplines toe: batterijchemie, vermogenselektronica, netwerkbeveiliging, bms- en ems-integratie, brandveiligheid, inbedrijfstelling en langdurige monitoring. Voor projecteigenaren, investeerders en verzekeraars is aantoonbare ervaring met bess-projecten van vergelijkbaar type en schaal minstens zo relevant als een indrukwekkend portfolio van gerealiseerde zonneparken.

Bij projecten op bestaande locaties speelt ook de elektrische infrastructuur ter plekke een rol. Verouderde schakelborden, onvoldoende gedocumenteerde aanpassingen of beperkte transformatorcapaciteit kunnen een nieuw batterijsysteem kwetsbaar maken. ‘Juist een bess kan zwakke punten blootleggen die al veel langer aanwezig waren’, aldus Wolkenfelt. Een grondige beoordeling van de bestaande situatie is daarmee onlosmakelijk onderdeel van een goede projectvoorbereiding, zo predikt hij.

Brandveiligheid als systeemeigenschap
Brand en thermal runaway, een oncontroleerbare temperatuurstijging in een batterijcel die kan leiden tot brand of explosie, behoren tot de meest besproken risico’s van batterijopslag. Toch is de vraag of een batterij kan branden slechts een deel van het risicobeeld. ‘Voor de uiteindelijke omvang van een schade is minstens zo belangrijk hoe snel een incident wordt gedetecteerd en hoe effectief escalatie kan worden beperkt’, licht Wolkenfelt toe. Detectie, ventilatie, compartimentering, bereikbaarheid voor hulpdiensten en de positie van het systeem ten opzichte van omliggende gebouwen bepalen samen hoeveel schade een incident uiteindelijk aanricht. Wanneer kritische installaties worden geraakt, kan dat leiden tot langdurige stilstand en aanzienlijke bedrijfsschade. Brandveiligheid is daarmee geen producteigenschap, maar een vraagstuk voor het hele systeem en zijn omgeving.

Inbedrijfstelling is geen eindpunt
Na een succesvolle inbedrijfstelling is een bess operationeel en getest. Maar het risicobeheer houdt dan niet op, zo benadrukt Wolkenfelt. Een batterijsysteem is geen passief bedrijfsmiddel. Prestaties zijn afhankelijk van continue monitoring, preventief onderhoud, software-updates, batterijgezondheidsbewaking en heldere service-afspraken. ‘Wanneer een van die elementen tekortschiet, kan dat leiden tot verminderde beschikbaarheid, onverwachte degradatie of langere stilstand’, stelt Wolkenfelt. Hij benadrukt ook de groeiende rol van software en connectiviteit: ‘De batterij kan fysiek in uitstekende conditie zijn, terwijl het systeem toch niet levert wat ervan wordt verwacht wanneer communicatie, software of besturing niet goed functioneren.’ Softwarecompatibiliteit en cyberrisico worden daarmee steeds meer onderdeel van het kernrisicoprofiel.

Verzekerbaarheid als resultaat
Al deze risicogebieden hangen met elkaar samen. Onvoldoende data leidt tot verkeerd ontwerp. Beperkte specialistische ervaring veroorzaakt integratieproblemen. Gebrekkige monitoring zorgt ervoor dat afwijkingen te laat worden ontdekt. Risicobeheersing, wat Wolkenfelt aanduidt als de-risking, is daarmee geen eenmalige controle maar een doorlopend proces. ‘De-risking begint bij ontwikkeling en ontwerp en loopt door tijdens engineering, installatie, inbedrijfstelling, exploitatie en onderhoud’, stelt hij.

Die integrale aanpak bepaalt mede of een project verzekerbaar is en onder welke voorwaarden een verzekeraar het risico wil accepteren. ‘Verzekerbaarheid ontstaat niet op het moment waarop een verzekeringsaanvraag wordt ingediend’, benadrukt Wolkenfelt. Ze wordt bepaald door alle keuzes die daaraan voorafgaan: ontwerp, technologie, brandveiligheid, deskundigheid van betrokken partijen, monitoring, cybersecurity en bedrijfscontinuïteit. Eerder constateerde Wolkenfelt al dat verzekerbaarheid steeds nadrukkelijker uitgroeit tot onderdeel van bankability.

De fundamentele vraag waarmee elk bess-project zou moeten beginnen, is daarmee volgens Wolkenfelt niet óf de batterij verzekerbaar is. ‘Wat kan voorkomen dat dit project levert waarvoor het is bedoeld, en hoe zorgen we ervoor dat die risico’s gedurende de volledige levensduur beheersbaar blijven?’