PBL: gebrek aan CO2-vrije flexibiliteit grootste knelpunt van stroomsector tot 2040, meer batterijen nodig

Dat staat in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2026 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Het rapport schetst een elektriciteitssector die op een kantelpunt staat: hernieuwbare energie groeit hard, maar de flexibiliteit om die groei te benutten schiet structureel tekort.

Overaanbod remt baten
De kostprijs van zonnepanelen daalt nog altijd gestaag en vormt naar het oordeel van het PBL niet langer de rem op verdere groei. Het werkelijke probleem is de gelijktijdigheid van de productie. Op zonnige middagen produceren alle zonnepanelen tegelijk, waardoor de stroomprijs op de groothandelsmarkt laag of zelfs negatief is. Dat maakt de baten van extra zonne-energiecapaciteit beperkt: in de uren dat nieuwe zonnepanelen het meest produceren, levert die productie het minst op.

Energieopslag biedt hier een uitweg. Het PBL stelt expliciet dat batterijen ervoor kunnen zorgen dat een groter deel van de elektriciteitsproductie daadwerkelijk wordt benut, in plaats van verloren te gaan op het moment van overaanbod.

Batterij: kans én knelpunt
Het opgestelde batterijvermogen in Nederland verdrievoudigde al tussen 2022 en 2024 en de groei zet door. Maar de opslagsector ondervindt zelf ook hinder van netcongestie. Stand-alone batterijprojecten hebben last van de wachtrij voor een netaansluiting, schrijft het PBL. Tegelijkertijd constateert het planbureau dat netcongestie voor batterijprojecten juist kansen biedt wanneer een systeem gebruik maakt van een bestaande netaansluiting en wordt gecombineerd met lokale afname of lokale opwekking. In dat geval zorgen batterijen voor optimaal gebruik van de bestaande netcapaciteit, in plaats van dat ze extra capaciteit vragen.

Voor de solar-plus-storage-markt bij bedrijven is dat onderscheid van direct belang. Een batterij achter een bestaande aansluiting en gecombineerd met eigen zonne-energie staat in een fundamenteel andere positie dan een stand-alone opslagproject dat een nieuwe netaansluiting vereist.

Flexibiliteit ontbreekt
Het grotere punt in de KEV 2026 gaat over het systeemniveau. Het PBL concludeert dat ‘het ontbreken van een kosteneffectief en CO2-vrij alternatief voor regelbaar vermogen het belangrijkste knelpunt vormt op weg naar een CO2-vrije elektriciteitssector’. Gascentrales leveren nu de flexibele stroom op momenten dat de wind en de zon het laten afweten. Zij blijven in de KEV-raming noodzakelijk tot in 2040, al is het maar om de voorzieningszekerheid te garanderen.

Batterijen, vraagrespons, het slim laden van elektrische auto’s en flexibele productie van groene waterstof kunnen elk bijdragen aan CO2-vrije flexibiliteit. Het PBL verwacht echter dat al deze bronnen samen in 2040 nog onvoldoende zijn om de gascentrales volledig te kunnen vervangen. Wie nu investeert in batterijen, speelt daarmee in op een tekort dat het planbureau als structureel beoordeelt en dat tot minstens 2040 aanhoudt.