EU importeert 460 procent meer clean tech, China levert driekwart Europese clean tech

De vraag naar clean tech – van zonnepanelen tot batterijen, warmtepompen, windmolens en elektrische voertuigen – is in Europa het afgelopen decennium explosief gestegen. Uit een analyse van het ABN AMRO Economisch Bureau blijkt dat de import van schone technologieën vanuit landen buiten de EU-27 met ruim 460 procent is gestegen ten opzichte van 2017 – het jaar dat het Klimaatakkoord van Parijs van kracht werd. Dat komt neer op een gemiddelde jaarlijkse groei van zo’n 58 procent. Militaire conflicten in energiegrondstofrijke regio’s en de groeiende behoefte aan energiezekerheid hebben de importgroei verder aangewakkerd.

China domineert invoer
Achter die importgroei schuilt een sterke afhankelijkheid van één land: China. Het land is verantwoordelijk voor zo’n 74 procent van de totale EU-import van schone technologieën. Op het gebied van zonnepanelen is de Chinese dominantie het grootst: het land levert 99 procent van alle zonnepanelen die de EU invoert, zo blijkt uit de Eurostat-gegevens die ABN AMRO analyseerde. Bij batterijen bedraagt het Chinese aandeel 88 procent, bij warmtepompen 75 procent en bij windturbines 70 procent. Een eerdere CBS-analyse bevestigde al dat ook kritieke grondstoffen en eindproducten in Nederland voor een groot deel via China binnenkomen.

Handelstekort neemt toe
Die eenzijdige importafhankelijkheid heeft een keerzijde. Vanaf 2017 kampt de EU structureel met een handelstekort in schone technologieën. De import van in sommige gevallen gesubsidieerde clean tech leidt tot een ongelijk speelveld voor Europese producenten. Hogere handelstarieven en -barrières in de Verenigde Staten (VS) hebben er de afgelopen jaren toe bijgedragen dat een groter deel van de Chinese clean tech-export naar de EU-markt is omgeleid, wat de concurrentiedruk voor Europese fabrikanten verder heeft vergroot. Tegelijkertijd heeft goedkope import een positief effect voor afnemers: het verlaagt de kosten van de energietransitie en vermindert de afhankelijkheid van fossiele energiebronnen.

EU sterk in wind
De EU staat er volgens ABN AMRO niet op alle fronten slecht voor. Na China is de EU de grootste investeerder in productiecapaciteit voor schone technologieën wereldwijd. Voor warmtepompen, windturbines en elektrische voertuigen (ev’s) beschikt de EU over een ruime binnenlandse productiecapaciteit die nagenoeg volledig in de eigen vraag voorziet.

Energiedenktank Ember berekende dat de EU jaarlijks bijna tweemaal zo veel windturbines en elektrische auto’s kan bouwen als ze zelf nodig heeft. De EU-export van schone technologieën groeide in de periode 2020-2025 met 75 procent, grotendeels dankzij elektrische auto’s en windmolens.

Achterstanden bij zonnepanelen
Voor zonnepanelen en batterijen is het beeld ongunstiger. Slechts 1 procent van de mondiale productie van zonnepanelen vindt in de EU plaats, zo becijferde brancheorganisatie SolarPower Europe eerder al. Bij batterijcellen heeft de EU een wereldwijd marktaandeel van ongeveer 7 procent. Op beide terreinen blijft China onbetwist de dominante fabrikant. De Net-Zero Industry Act (NZIA), die voorschrijft dat de EU in 2030 minimaal 40 procent van haar clean tech-behoefte zelf produceert, is daarmee voor zonnepanelen en batterijen moeilijk haalbaar. Vorig jaar aangekondigde extra wetgeving, waaronder nieuwe regels voor de batterij- en zonnepaneelindustrie, moet de achterstand helpen verkleinen.

Opschalen is de sleutel
Desondanks concludeert ABN AMRO dat de EU dreigt een grote afzetmarkt voor buitenlandse clean tech te blijven in plaats van een leidende producent te worden. Om dat te keren zijn extra investeringen in binnenlandse productie, versnelde vergunningprocedures en een doortastend industriebeleid noodzakelijk.

De EU heeft via onder meer de Clean Industrial Deal en het Strategic Technologies for Europe Platform (STEP-Platform) middelen vrijgemaakt om de productie van en innovatie in schone technologieën te ondersteunen. Eerder stelde het Joint Research Centre al vast dat de EU in beperkte mate aan de NZIA-doelstelling voldoet. De balans bewaren tussen betaalbare verduurzaming enerzijds en strategische onafhankelijkheid anderzijds blijft de centrale uitdaging voor Europese beleidsmakers.