Vlaamse energiehuizen krijgen miljoenen voor collectieve renovaties

De Vlaamse regering trekt volgend jaar in totaal 14,4 miljoen euro uit voor de basisfinanciering van de energiehuizen. Dat is bijna 5 miljoen euro meer dan in 2026. Inclusief de geraamde jaarlijkse indexering loopt het budget op zo’n 15,6 miljoen euro in 2031. Over de periode 2027 tot en met 2031 gaat het in totaal om bijna 74,8 miljoen euro.

Collectieve renovaties versnellen
Het voorstel is ingediend door minister Depraetere van Wonen, Energie en Klimaat, Toerisme en Jeugd. De regering wil met de hogere financiering het aantal burgers dat hulp krijgt en het aantal door energiehuizen begeleide renovaties met minstens 50 procent verhogen. (Vlaanderen.be)

De extra middelen zijn vooral bedoeld om collectieve renovaties op grotere schaal te organiseren. Energiehuizen moeten bewoners in straten, buurten en wijken actief benaderen en hen gezamenlijk begeleiden bij energiebesparende werkzaamheden. Daarmee geeft de regering een financiële uitwerking aan de eerder aangekondigde inzet op collectieve renovaties.

Veel energiewinst te boeken
‘We zetten vanuit de versterkte energiehuizen in op de straten, buurten en wijken waar nog veel energiewinst te boeken valt’, schrijft Depraetere eerder in haar beleidsnota. ‘We proberen deze mensen proactief aan te zetten om tot renovaties over te gaan en drukken de kosten via groepsaankopen. Het renovatieritme moet meer dan verdrievoudigen.’

Een collectief project moet minimaal 2 huishoudens omvatten. Energiehuizen kunnen bewoners bijvoorbeeld koppelen aan een groep geselecteerde aannemers, groepsaankopen begeleiden of helpen bij gezamenlijke oplossingen, zoals een collectieve warmtepomp. Ook thermografische gevelscans, mobiele wijkloketten, bewonersbijeenkomsten en gerichte huisbezoeken behoren tot de mogelijke aanpak.

Gemeenten betalen mee
Voor installateurs kan dit nieuwe opdrachten opleveren, omdat energiehuizen nadrukkelijker vraag en aanbod bij elkaar moeten brengen. Het besluit is echter geen nieuwe productsubsidie voor zonnepanelen, batterijen of warmtepompen. Het financiert vooral de organisatie, advisering en begeleiding die bewoners naar een investering moeten leiden.

De basisvergoeding wordt vanaf 2027 opgebouwd uit 3 euro per particulier huishouden in het werkingsgebied. Daarnaast ontvangt een energiehuis met 1 tot 5 gemeenten 40.000 euro, aangevuld met 8.000 euro voor iedere extra gemeente.

Bonus van 1 euro
Daar kan een bonus van 1 euro per huishouden bovenop komen. In 2027 volstaat het dat de gemeente en het energiehuis uiterlijk op 30 september afspraken maken over de voorbereiding van een geïntegreerd woon- en energieloket. Vanaf 2028 moet de gemeente zelf minimaal 1 euro per huishouden bijdragen of een gelijkwaardige hoeveelheid personeel beschikbaar stellen. De Vlaamse bonus moet volledig worden besteed aan extra activiteiten voor collectieve renovatie.

Bij volledige benutting bedraagt deze bonus naar schatting bijna 3 miljoen euro per jaar. Volgens een berekening van de Vlaamse regering kunnen daarmee jaarlijks ongeveer 336 wijktrajecten worden uitgevoerd, uitgaande van een gemiddelde kostprijs van 8.850 euro per traject. Bijkomende bijdragen van gemeenten zijn in die berekening nog niet meegenomen.

Renovatiekloof blijft groot
De verhoging volgt op een evaluatie waaruit blijkt dat de energiehuizen kwalitatief goed werk leveren, maar nog lang niet genoeg renovaties op gang brengen. Vlaanderen telt 22 energiehuizen. In 2025 registreerden zij 60.204 fysieke en 95.773 digitale klantencontacten en legden medewerkers 17.040 huisbezoeken af.

Op basis van de beschikbare gegevens schat het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA) dat het advies en de begeleiding jaarlijks minimaal 12.276 energetische renovaties opleveren. Om de Vlaamse doelstelling van 100.000 woningrenovaties per jaar te ondersteunen, zijn volgens de regering ongeveer 50.000 begeleide renovaties nodig. Daarbij gaat zij ervan uit dat 1 op de 2 huishoudens ondersteuning nodig heeft.

Structureel financieringsprobleem
Een groei van 50 procent is daardoor een belangrijke stap, maar nog geen oplossing voor de volledige achterstand. Bij een gelijkblijvend resultaat per klant zou het aantal door energiehuizen gestimuleerde renovaties uitkomen op ongeveer 18.400 per jaar. Dat blijft ruim onder de benodigde 50.000.

De evaluatie wijst ook op een structureel financieringsprobleem. In 2025 kon slechts 40 procent van de personeelsinzet met de vaste basisvergoeding worden betaald. De rest was afhankelijk van prestatievergoedingen, gemeentelijke bijdragen en tijdelijke projectmiddelen. Vooral intensieve begeleiding, zoals huisbezoeken en renovatieadvies, leidt relatief vaak tot uitgevoerde werkzaamheden, maar kon binnen het bestaande budget onvoldoende worden uitgebreid.

Eén loket per gemeente
Uiterlijk op 1 januari 2028 moet iedere Vlaamse gemeente beschikken over een laagdrempelig, geïntegreerd woon- en energieloket. Inwoners moeten daar basisinformatie krijgen over woningkwaliteit, energie, premies, leningen en renovatiebegeleiding. De energiehuizen verzorgen de professionele ondersteuning, leiden gemeentelijke medewerkers op en coördineren de uitvoerders van energiescans.

De energiehuizen moeten zo uitgroeien tot één aanspreekpunt dat bewoners vanaf de eerste vraag tot en met de uitvoering van werkzaamheden begeleidt. Nieuwe energiehuizen moeten bij hun erkenning bovendien een werkingsgebied hebben met minimaal 35.000 particuliere huishoudens. De huidige ondergrens bedraagt 25.000 huishoudens.

Besluit nog voorlopig
De Vlaamse regering heeft het voorontwerp principieel goedgekeurd en vraagt nu advies aan de afdeling Wetgeving van de Raad van State. Het nieuwe financieringssysteem moet op 1 januari 2027 ingaan. Enkele taken rond de geïntegreerde woon- en energieloketten volgen op 1 januari 2028.

De meerjarige bedragen zijn geraamd binnen de beschikbare begrotingskredieten. Ze zijn daarmee nog geen onvoorwaardelijke toekenning voor de volledige periode tot en met 2031. Na het advies van de Raad van State moet de Vlaamse regering het besluit nog definitief goedkeuren.