Hoe houdt de warmtepompboiler zich staande in Belgische uitrol van warmtepompen?

Wat doet Climafed?
‘Vroeger heetten we ATTB, de Associatie van Thermische Toepassingen in België. Een paar jaar geleden veranderde de naam naar Climafed. Onze opdracht als sectororganisatie bleef gelijk, maar de insteek werd anders. We waren technisch gestructureerd, per productgroep; ketels, warmtepompen, zonnecollectoren… Nu kijken we naar de markten zelf: nieuwbouw, renovaties en grotere vermogens zoals tertiair, industrie en appartementsgebouwen.’

Hoe gaat het met de warmtetransitie en warmtepompen in België?
‘Moeizaam. Fossiele brandstoffen zijn vandaag relatief goedkoop, vergeleken met elektriciteit zitten we daar met een serieus nadeel. De spark spread – de verhouding tussen de elektriciteitsprijs en de gasprijs – zat vorig jaar richting 4,6 à 4,7, sommige maanden bijna boven de 5. Dat is een groot verschil met Nederland, dat samen met Frankrijk en Italië een van de laagste spreads van Europa heeft.’

Daar gaat het beter…
‘Uit de cijfers van de European Heating Industry (EHG) blijkt, en dat is raar, dat ook in die 3 landen de warmtepomp nog niet echt mainstream is. Een goede businesscase is wenselijk, maar dus niet de belangrijkste voorwaarde voor grootschalige uitrol. Wij zijn er meer en meer van overtuigd dat de hoogte van de investering het probleem is. Kijk ook naar de elektrische auto. Die is duur. De grootschalige uitrol van de elektrische bedrijfswagen in Vlaanderen is op gang gekomen omdat alleen die nog fiscaal interessant is. En wat betreft warmtepompen: in de nieuwbouw waar een fossiele oplossing niet meer is toegelaten, heeft de particulier geen keus.’

De warmtepomp is te duur?
‘Mensen met een hoger inkomen kunnen er gemakkelijker centen voor vrijmaken. Dat zijn dus de eerste kopers van een warmtepomp, en de eersten die van financiële ondersteuning profiteren. Maar de mensen met minder middelen krijgen we nog altijd moeilijk mee. En dan is er nog een heel pak mensen die de eindjes moeilijk aan elkaar knoopt. Als je moet isoleren, kieren dichtmaken en een duurzame oplossing plaatsen, spreek je al gauw over 150.000, 180.000 euro. Weinig burgers schudden dat zomaar uit hun mouw. Er zijn ook nog altijd zo’n 30 procent non-believers; mensen die zeggen: het is wel warm nu, maar dat kan ook door vulkanen komen of zo. Krijg die maar eens aan boord.’

Wat zijn de concrete verkoopcijfers van warmtepompen in België?
‘Bij het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en het opblazen van de gaspijpleiding in de Baltische Zee steeg de vraag naar warmtepompen fors tot bijna 50.000 stuks per jaar. Maar zodra de gasprijs weer daalde, zakte de verkoop als een pudding in elkaar, naar zo’n 30.000 à 33.000 stuks. Nu gaat het weer ietsje beter, dankzij beleid van de Vlaamse regering.’

Je hebt het over subsidie?
‘In Vlaanderen kun je via Mijn VerbouwPremie een tegemoetkoming krijgen voor de plaatsing van een warmtepomp. Die is afhankelijk van je inkomen, wat een stap in de goede richting is. Voor de levering en installatie van gasketels bij renovaties steeg het btw-tarief vorig jaar van 6 naar 21 procent. Dat leidde tot een tijdelijke piek in de verkoop, door consumenten die nog van het lagere tarief wilden profiteren. Sinds 1 januari geldt voor warmtepompen in woningen ouder dan 10 jaar juist een btw-tarief van 6 procent. De fossiele oplossing werd duurder, de duurzame goedkoper. Onze kritiek was dat steunmaatregelen en communicatie te vaak veranderden. Daarom ondertekenden de Vlaamse regering en de sector afgelopen februari het Warmtepompcharter, waarin een stabiel ondersteuningskader voor lucht-lucht-, lucht-water- en water-waterwarmtepompen en warmtepompboilers wordt nagestreefd.’

Wat zijn de voordelen van de warmtepompboiler?
‘Een warmtepompboiler gebruikt lucht – van buiten, uit de kelder, de garage of waar dan ook – koelt die af en gebruikt de warmte om water op te warmen; hetzelfde fysische principe als een koelkast, maar dan omgekeerd. Hij is enkel bedoeld voor sanitair warm water, niet voor de verwarming van de woning, en je kunt hem gewoon naast een gasketel zetten. Je kunt hem dus zien als een tussenoplossing naar 2050, wanneer onze energievoorziening volledig hernieuwbaar moet zijn. Voor elke kilowattuur stroom krijg je 3 tot 5 keer zoveel warmte terug als bij een klassieke elektrische boiler. Hij is dus veel efficiënter in stroomverbruik.’

Is de warmtepompboiler een ondergeschoven kindje, en waarom?
‘Er is een duidelijke businesscase. Toch daalde de verkoop vorig jaar met 21 procent. Er zijn volgens ons 2 redenen. Ten eerste is het voor de installateur gemakkelijker om een elektrische boiler 1 op 1 te vervangen: hij koopt hem bij de groothandel en is er in een paar uur mee klaar. De tweede drempel is de investering zelf. De aanschafprijs is een pak hoger dan die van een klassieke warmtepomp, wat nu juist de belangrijkste barrière voor de massale marktadaptatie van warmtepompen lijkt. Het product is bovendien een beetje onbekend en dus onbemind. Hopelijk komt daar binnenkort verandering in.’

Hoe?
‘Deze zomer komt er in Vlaanderen een mediacampagne rond warmtepompen, in lijn met de afspraken uit het Warmtepompcharter. Dat gebeurt in het kader van het energie- en klimaatplan dat bij Europa moet worden ingediend en aansluit bij de Europese Fit for 55-doelstelling, die mikt op 90 procent minder uitstoot tegen 2040. Brussel en Wallonië hebben hun plannen al ingediend; Vlaanderen loopt nog wat achter, maar warmtepompen en warmtepompboilers zijn hoe dan ook een belangrijk onderdeel. De consument maakt geen onderscheid tussen deze 2 technologieën, en Climafed doet dat feitelijk ook niet. Het gaat om elektrificatie van de warmtevoorziening.’

Ook in Wallonië en Brussel… Hoe gaat het daar met de warmtepomp?
‘In Vlaanderen woont ongeveer 60 procent van de Belgen. Daar zit dus de sterkte van het getal. Brussel is vooral een grote stad, weliswaar met zo’n 1,25 miljoen mensen, maar met een heel andere problematiek. In Wallonië is het stroomnet minder sterk, met nog vrij veel stookolie, dus daar gaat het trager. Exacte cijfers per regio hebben we niet, maar we schatten dat zo’n 35 procent van de verkoop richting Wallonië gaat.’

Wat is er nog nodig om de warmtetransitie bij consumenten écht op gang te krijgen?
‘Er moeten 3 dingen gebeuren. Ten eerste moet de spark spread beter worden, richting pakweg 2,5, binnen 2 à 3 jaar. Vanaf dat punt zou je eigenlijk onnozel zijn om de aankoop van een warmtepomp niet te overwegen – welke soort dan ook, passend bij je situatie en plannen voor de toekomst. Daarnaast moet de installateur de particulier ervan overtuigen dat de energietransitie vandaag begint, niet morgen en al zeker niet overmorgen. En ten derde zouden warmtepompen beter mogen meewegen in de Energieprestatie- en Binnenklimaatregelgeving (EPB) en het Energieprestatiecertificaat (EPC): hoe beter dat getal, hoe waardevoller het gebouw, hoe meer er worden aangeschaft en daar is uiteindelijk de hele energietransitie bij gebaat.’