Nederlanders steunen klimaat, maar onvrede over klimaatbeleid groeit

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceert jaarlijks het onderzoek ‘Klimaat en Samenleving’, dat in kaart brengt hoe Nederlanders aankijken tegen klimaat- en energiebeleid. De nieuwste editie laat zien dat de steun voor de energietransitie en voor veel klimaatmaatregelen overeind blijft.

Onvrede toegenomen
Tegelijkertijd is de onvrede over de verhouding tussen de aandacht voor klimaat en andere maatschappelijke problemen toegenomen, en ervaren veel mensen het beleid volgens de onderzoekers als onvoldoende rechtvaardig.

Een meerderheid steunt overheidsinvesteringen in duurzame energieoplossingen zoals groene waterstof, batterijen en wind op zee. Ongeveer de helft steunt overheidsinvesteringen in kernenergie en warmtenetten. Er is echter geen meerderheid voor investeringen in wind op land, ondergrondse CO2-opslag, een vleestaks, een zuiveltaks, gaswinning in Groningen, meer gaswinning op de Noordzee of krimp van de veestapel. De vleestaks, de zuiveltaks en gaswinning in Groningen stuiten daarbij op de meeste weerstand: meer dan de helft van de mensen is tegen deze maatregelen.

Salderingsregeling
Veel mensen voelen zich niet gehoord bij het maken van klimaatbeleid. Zo vindt 50 procent dat de regering niet goed luistert naar de wensen van burgers, stelt 49 procent dat de regering geen rekening houdt met de mening van mensen zoals zij, en vindt 43 procent dat de belangen van de verschillende groepen burgers niet goed worden afgewogen. Mensen vinden veel vaker dat de regering meer naar bedrijven of naar natuurorganisaties luistert dan naar burgers zelf. Slechts circa 1 op de 10 mensen oordeelt positief over de manier waarop de regering de belangen van burgers meeneemt.

Wie niet tevreden is, noemt als reden dat de regering doet wat ze zelf wil, naar de verkeerde groepen luistert en economische belangen en de lobby van bedrijven zwaarder laat wegen. Ook noemen zij dat het beleid niet rechtvaardig of consistent is. Het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelen is daarbij een terugkerend voorbeeld. Een van de ondervraagden stelt: ‘Puntje bij paaltje gaat het toch over het geld dat maatregelen kosten. De rest is daar ondergeschikt aan. Zonnepanelen te duur en hup weg is de salderingsregeling, en zo zijn er nog wel meer.’

Onvoldoende bijdragen
Veel mensen hebben het gevoel dat grote bedrijven onvoldoende bijdragen terwijl de lasten relatief zwaar bij burgers terechtkomen. Ook leeft bij velen het gevoel dat huishoudens met lagere inkomens onvoldoende worden beschermd. Principes als ‘de vervuiler betaalt’, een eerlijke verdeling van lasten en bescherming van mensen in een kwetsbare positie zijn voor veel burgers daarbij essentieel. Volgens het SCP kunnen deze ervaringen het draagvlak voor de energietransitie en het vertrouwen van burgers in de overheid onder druk zetten.

Politieke verwachtingen
De stemming rond klimaat- en energiebeleid is de afgelopen jaren negatiever geworden. De meesten vinden dat de overheid te weinig doet om klimaatverandering tegen te gaan, terwijl een substantiële minderheid juist vindt dat de overheid te veel doet. Gevraagd hoe zij verwachten dat het klimaat- en energiebeleid het Nederland van 2050 zal beïnvloeden, reageert de meerderheid negatief. Mensen noemen daarbij een gebrek aan daadkracht, consistent beleid, bereidheid tot samenwerking en langetermijnvisie als voornaamste redenen.

Tegelijkertijd spreken veel mensen de wens uit dat de overheid in aanloop naar 2050 effectieve maatregelen treft. In veel gevallen gaat het om het stimuleren van de energietransitie via zonne- en windenergie. Ook kernenergie wordt regelmatig genoemd, en in mindere mate waterstof.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceert jaarlijks het onderzoek ‘Klimaat en Samenleving’, dat in kaart brengt hoe Nederlanders aankijken tegen klimaat- en energiebeleid. De nieuwste editie laat zien dat de steun voor de energietransitie en voor veel klimaatmaatregelen overeind blijft.

Onvrede toegenomen
Tegelijkertijd is de onvrede over de verhouding tussen de aandacht voor klimaat en andere maatschappelijke problemen toegenomen, en ervaren veel mensen het beleid volgens de onderzoekers als onvoldoende rechtvaardig.

Een meerderheid steunt overheidsinvesteringen in duurzame energieoplossingen zoals groene waterstof, batterijen en wind op zee. Ongeveer de helft steunt overheidsinvesteringen in kernenergie en warmtenetten. Er is echter geen meerderheid voor investeringen in wind op land, ondergrondse CO2-opslag, een vleestaks, een zuiveltaks, gaswinning in Groningen, meer gaswinning op de Noordzee of krimp van de veestapel. De vleestaks, de zuiveltaks en gaswinning in Groningen stuiten daarbij op de meeste weerstand: meer dan de helft van de mensen is tegen deze maatregelen.

Salderingsregeling
Veel mensen voelen zich niet gehoord bij het maken van klimaatbeleid. Zo vindt 50 procent dat de regering niet goed luistert naar de wensen van burgers, stelt 49 procent dat de regering geen rekening houdt met de mening van mensen zoals zij, en vindt 43 procent dat de belangen van de verschillende groepen burgers niet goed worden afgewogen. Mensen vinden veel vaker dat de regering naar bedrijven of naar natuurorganisaties luistert dan naar burgers zelf. Slechts circa 1 op de 10 mensen oordeelt positief over de manier waarop de regering de belangen van burgers meeneemt.

Wie niet tevreden is, noemt als reden dat de regering doet wat ze zelf wil, naar de verkeerde groepen luistert en economische belangen en de lobby van bedrijven zwaarder laat wegen. Ook noemen zij dat het beleid niet rechtvaardig of consistent is. Het afschaffen van de salderingsregeling voor zonnepanelen is daarbij een terugkerend voorbeeld. Een van de ondervraagden stelt: ‘Puntje bij paaltje gaat het toch over het geld wat maatregelen kosten. De rest is daar ondergeschikt aan. Zonnepanelen te duur en hup weg is de salderingsregeling, en zo zijn er nog wel meer.’

Onvoldoende bijdragen
Veel mensen hebben het gevoel dat grote bedrijven onvoldoende bijdragen terwijl de lasten relatief zwaar bij burgers terechtkomen. Ook leeft bij velen het gevoel dat huishoudens met lagere inkomens onvoldoende worden beschermd. Principes als ‘de vervuiler betaalt’, een eerlijke verdeling van lasten en bescherming van mensen in een kwetsbare positie zijn voor veel burgers daarbij essentieel. Volgens het SCP kunnen deze ervaringen het draagvlak voor de energietransitie en het vertrouwen van burgers in de overheid onder druk zetten.

Politieke verwachtingen
De stemming rond klimaat- en energiebeleid is de afgelopen jaren negatiever geworden. De meesten vinden dat de overheid te weinig doet om klimaatverandering tegen te gaan, terwijl een substantiële minderheid juist vindt dat de overheid te veel doet. Gevraagd hoe zij verwachten dat het klimaat- en energiebeleid het Nederland van 2050 zal beïnvloeden, reageert de meerderheid negatief. Mensen noemen daarbij een gebrek aan daadkracht, consistent beleid, bereidheid tot samenwerking en langetermijnvisie als voornaamste redenen.

Tegelijkertijd spreken veel mensen de wens uit dat de overheid in aanloop naar 2050 effectieve maatregelen treft. In veel gevallen gaat het om het stimuleren van de energietransitie via zonne- en windenergie. Ook kernenergie wordt regelmatig genoemd, en in mindere mate waterstof.