Planbureau: Europese CO2-heffing treft kwetsbare huishoudens onevenredig hard

Vanaf 2028 betalen huishoudens een prijs voor de CO2-uitstoot van hun aardgas, benzine en dieselgebruik. Het Emissions Trading System 2 (ETS2) is een Europees emissiehandelssysteem waarbij de CO2-prijs wordt bepaald door vraag naar en aanbod van verhandelbare uitstootrechten.

Cv-ketel
De Nederlandse overheid heeft beperkt invloed op deze prijs, die vooral wordt bepaald door de ontwikkeling van de CO2-uitstoot in grote Europese lidstaten.

De eigenaar van een klein appartement met cv-ketel die 6.000 kilometer per jaar met een benzineauto rijdt, betaalt naar verwachting in 2030 ongeveer 10 tot 20 euro per maand. Bewoners van een grote vrijstaande woning die 20.000 kilometer per jaar rijden betalen naar verwachting 30 tot 70 euro per maand. De CO2-prijs zal waarschijnlijk verder oplopen naarmate het emissieplafond daalt.

Risico op energiearmoede
‘Recente gebeurtenissen laten zien dat te hoge energieprijzen leiden tot zorgen over energiearmoede en problemen bij specifieke groepen Nederlanders’, duidt PBL-directeur Marko Hekkert. ‘Ondersteuning van kwetsbare huishoudens kan dit effect van het ETS2 beperken.’ Niet alle huishoudens hebben de mogelijkheid om hun huis en auto snel te verduurzamen met woningisolatie, het aanschaffen van een warmtepomp of de aankoop van een elektrische auto. Huurders zijn daarnaast afhankelijk van verhuurders van woningen.

Het ETS2 vergroot volgens het planbureau hiermee de kans op energie- en vervoersarmoede. Een bescheiden deel van de ETS2-inkomsten wordt via het Europese Sociaal Klimaatfonds ingezet om kwetsbare groepen te ondersteunen. Door ook het overige deel van de ETS2-inkomsten in te zetten voor klimaatmaatregelen of compensatie kan de impact van en het draagvlak voor het instrument worden vergroot.

Compensatie mogelijk
In andere Europese landen werd bij een vergelijkbare CO2-heffing gekozen voor een vast compensatiebedrag per inwoner. Kwetsbare huishoudens profiteren hier dan relatief het meest van. Het PBL pleit voor een effectieve inzet van het ETS2 met een passende prijsprikkel om te voorkomen dat deze te hoog is voor kwetsbare groepen en te laag om de gewenste verduurzaming op termijn te realiseren.

Een manier om daar iets aan te doen is dat de prijs tussen een afgesproken onder- en bovengrens beweegt. Dit geeft meer zekerheid dat het ETS2 blijft bijdragen aan het klimaatbeleid en voldoende draagvlak houdt, ook bij kwetsbare burgers. De prijsregulering kan op verschillende manieren worden ingezet, op Europees niveau binnen het ETS2 en op nationaal niveau in samenhang met de energiebelasting en accijnzen.

Het is volgens het PBL uiteindelijk aan de politiek om te bepalen welk prijsniveau acceptabel is. De recente geopolitieke gebeurtenissen hebben al geleid tot hoge energieprijzen en inzet van tijdelijke compensatie. Deze ontwikkelingen pleiten er in de ogen van het planbureau voor om de ETS2-prijs onderdeel te maken van een bredere discussie over energieprijzen.