Het dilemma | Waarom stokt de Belgische opmars van balkonzonnepanelen? ‘Collectieve aanpak nodig’

Wanneer werd Pluginfo opgericht?
‘Het is geen organisatie, maar een project rond plug-and-play-energiesystemen. We bieden consumenten, maar ook installateurs, energiecoöperaties en lokale overheden, informatie over techniek, veiligheid en regelgeving, en helpen gebruikers bij het opzetten van dergelijke toepassingen. Het initiatief komt uit de koker van Energie Facteur 4, een non-profitorganisatie die dit eerder met succes deed toen gewone zonnepanelen opkwamen.’

Wat is het doel, hoe gaan jullie te werk?
‘We zijn geen commerciële partij, hebben geen ander doel dan veilig en verantwoord gebruik van dit type zonnepanelen en batterijen. We lichten voor via onze website, organiseren informatiesessies en zijn onmiskenbaar aanwezig in de media, zowel de klassieke als sociale. Daarnaast publiceerden we een e-book over plug-inzonnepanelen; over batterijen komt dat eraan.’

Jullie zien een toegevoegde waarde in deze stekkerproducten?
‘Dat klopt helemaal, zeker wat betreft pv. Er is een grote groep mensen die niet van de voordelen van zonnepanelen kan genieten, om te verduurzamen en de energierekening te drukken. Denk bijvoorbeeld aan jonge gezinnen zonder eigen dak en andere bewoners van appartementen, en huurders met een kleine portemonnee, die dus ook zeker geen elektrische auto voor de deur hebben staan of zo. Ook deze kant van onze samenleving moet mee kunnen doen, vinden wij.’

Wie het over plug-in pv heeft, heeft het al snel over balkonzonnepanelen. Hoe populair zijn die inmiddels in België?
‘Het potentieel is enorm, zoals in Duitsland wordt bewezen. Daar gaan ze in groten getale over de toonbank. Bij ons gaat het moeizaam. Er zit veel weerstand, met name bij Verenigingen van Mede-Eigenaars (VME) en lokale besturen. Het belangrijkste bezwaar betreft esthetiek: het mag geen rommeltje worden, dat is de angst. Daarom worden ze vaak verboden, of men zegt bijvoorbeeld “niet in het zicht aan de straatzijde”. Er was sprake van willekeur en ontmoediging. Het recente vrijstellingenbesluit van de Vlaamse regering van afgelopen februari brengt daar gelukkig helderheid.’

Dat betreft?
‘Daarin is vastgelegd dat bepaalde zonnepaneelinstallaties zonder omgevingsvergunning geplaatst mogen worden, met uitzondering van erfgoedpanden. Dit geldt onder meer voor stekkerzonnepanelen op daken, gevels en balkons. Ze worden aangemerkt als gebruikelijke technische constructies. Voor geveltoepassingen geldt een maximale oppervlakte van 4 vierkante meter.’

Wat is volgens Pluginfo nodig om stekkerpanelen door te laten breken?
‘Er is een oplossing voor het probleem met weerstand: een collectieve aanpak waarbij de appartementsbewoners die dat willen balkonzonnepanelen kunnen plaatsen, terwijl een professionele plaatsing uniforme mooie uitstraling garandeert. Lokale besturen zouden die aanpak kunnen faciliteren.’

Er is ook sprake van een jubileum. Synergrid, de Belgische federatie van netbeheerders, stond stekkerproducten een jaar geleden toe…
‘Middels het aanpassen van de technische richtlijn. Je mag plug-inzonnepanelen en -batterijen plaatsen, mits die goedgekeurde – gehomologeerde – omvormers bevatten. Ze moeten dus voldoen aan veiligheids- en netstabiliteitsvoorwaarden. We zijn nu een jaar verder. Je kunt stekkerproducten overal kopen, online en in bouwmarkten bijvoorbeeld. Maar dat heeft nog niet geleid tot massale uitrol van plug-in pv.’

Hoe snel gaat het nu exact?
‘Dat is onduidelijk. Er zijn geen verkoopcijfers bekend. Stekkerproducten moeten in principe worden gemeld bij de netbeheerder, met uitzondering van bepaalde toestellen onder 800 watt in combinatie met een digitale meter, hoewel dat wel wordt aanbevolen. In Vlaanderen zijn nu zo’n 1.200 plug-in- zonnepanelen geregistreerd, naast ongeveer 6.200 stekkerbatterijen.’

Wat zegt dat, en hoe zit het in andere Belgische gewesten?
‘Het werkelijke aantal stekkerbatterijen is veel hoger dan dat; een veelvoud mag je logischerwijs veronderstellen. In Brussel zijn een handjevol stekkerproducten aangemeld: 36 batterijen en 33 pv-systemen. Bij de 2 grootste Waalse netbeheerders, ORES en RESA, zijn samen zo’n 550 stekkerzonnepanelen gemeld. Ook daar wordt wat in het stopcontact wordt gestoken allicht vaak niet gemeld.’

Plug-inbatterijen zijn tevens overal verkrijgbaar. In Nederland holt het aandeel van deze thuisbatterijen naar de 50 procent, zo schatten marktexperts in…
‘In Vlaanderen zijn reeds zo’n 160.000 thuisbatterijen geregistreerd. We lopen dus vooruit op Nederland wat betreft de uitrol van deze vaste energieopslagsystemen. Onze assumptie is echter dat plug-inbatterijen hier ook marktaandeel veroveren.’

Jullie kijken anders naar stekkerbatterijen dan naar plug-in pv?
‘Een batterij heeft allereerst een financiële motivatie, dat geldt tevens voor plug-in. Je kunt er je eigen verbruik van zonne-energie mee vergroten middels tijdelijke opslag. Er zijn ook systemen waarmee je kunt handelen op energiemarkten, maar dat levert niet al te veel winst op. Die is klein of verwaarloosbaar gezien de beperkte capaciteit en vermogen van een stekkerbatterij. Hun ecologische bijdrage is beperkter dan die van stekkerpanelen. Tegelijkertijd zien wij ze als een laagdrempelig product voor mensen met een beperkt budget.’

Er is veel discussie over de veiligheid van deze producten.
‘Tijdens de marktconsultatie van Synergrid werd gepleit voor een vermogenslimiet van 800 watt, die bijvoorbeeld in Duitsland wordt gehanteerd, bedoeld om de impact op het laagspanningsnet te beperken en de veiligheid van de elektrische installatie in huis te garanderen. Die is er uiteindelijk niet gekomen; Vlaanderen wilde het, maar de federale overheid vond het blijkbaar niet haalbaar of nodig.’

Jullie betreuren dat?
‘Wat van belang is: stekkerbatterijen die in België zijn toegestaan voldoen aan de geldende veiligheidseisen. De meeste hebben een maximaal vermogen van 800 watt, of zijn daarop gelimiteerd. Ze zijn op zich zeer brandveilig. Uiteraard moet je nadenken over hoe je ze gebruikt, in welk stopcontact je ze steekt, bijvoorbeeld niet in het washok waar ook al een wasmachine en droger zijn aangesloten. Doe dat ook vooral niet via een stekkerblok natuurlijk. Daarnaast is het stapelen van meerdere producten op één groep uiteraard gevaarlijk. Maar dat is allemaal een zaak van common sense.’

Hoe versnelt Pluginfo de uitrol van stekker-pv en batterijen?
‘Wij zijn geen lobbyclub. Tegelijkertijd worden we soms wel zo opgevoerd en we zijn bijvoorbeeld regelmatig in dialoog met het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap (VEKA), Federale Overheidsdienst (FOD) en de Belgian Battery Recycling Organisation (BEBAT). Een belangrijk actueel pleit is dat voor die collectieve plaatsing van balkonzonnepanelen, om daar op een verantwoorde manier versnelling in te brengen door lokale besturen in beweging te zetten.’

En wat betreft recycling?
‘Veel stekkerbatterijen worden online gekocht, bij buitenlandse partijen, bijvoorbeeld uit Nederland, Frankrijk of Denemarken. Dat gebeurt ook nogal eens ongemerkt; je denkt dat je er een bestelt bij een Belgische leverancier op basis van de informatie op de website, terwijl dat feitelijk niet zo is. Daarmee betaal je wellicht een lagere prijs, maar niet de wettelijke bijdrage voor recycling. Dat is uiteraard zeer onwenselijk; we willen allemaal naar een duurzamere wereld. Ook dit is dus een issue dat moet worden aangepakt.’