Nieuw onderzoek: mislopen energiedoelen kost Nederland jaarlijks miljarden euro’s

Dat blijkt uit  een nieuw onderzoek van Ecorys in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE). De Europese Unie (EU) voerde deze verplichtingen voor hernieuwbare energie en energiebesparing in om minder afhankelijk te worden van Rusland na de inval in Oekraïne.

Tekort van 124 petajoule
Volgens de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) van het Planbureau voor de Leefomgeving ligt Nederland niet op koers om zijn doelen voor 2030 te halen. Het doel voor hernieuwbare energieopwekking in 2030 is 39 procent van het finale energieverbruik. Bij ongewijzigd beleid zit Nederland in 2030 op 32 procent en haalt het land het doel pas in 2034. Het gat tussen het doel en de realisatie is in 2030 gelijk aan 124 petajoule en in de periode 2031 tot en met 2033 respectievelijk 92, 59 en 26 petajoule. Het cumulatieve gat bedraagt daarmee 301 petajoule.

Ook het doel voor energiebesparing wordt niet gehaald. Het besparingsdoel is 26,4 procent, terwijl Nederland in 2030 pas op 21,5 procent zit en in 2035 op 24,2 procent, waarmee het doel nog steeds niet behaald wordt. Dit gat is in 2030 gelijk aan 107 petajoule en is in 2035 afgenomen tot 48 petajoule. Het cumulatieve gat voor de periode 2030-2035 bedraagt 465 petajoule.

Statistische overdracht noodzakelijk
Nederland moet een eventueel tekort compenseren door andere landen te betalen als zij hun verplichting overtreffen. Dit heet statistische overdracht, waarbij Nederland hoeveelheden hernieuwbaar opgewekte energie van andere Europese landen administratief laat overboeken en laat meetellen voor het behalen van het eigen doel. Nederland heeft in 2020 ook al gebruik gemaakt van dit instrument.

Voor een inschatting van de prijs van de statistische overdracht zijn verschillende ijkpunten beschikbaar. De gemiddelde transactieprijs voor de statistische overdracht van hernieuwbare energieopwekking bedroeg in 2020 13,02 euro per megawattuur. Met een inflatiecorrectie van 2,69 procent per jaar vertaalt dit zich door naar een prijs van 16,97 euro per megawattuur in 2030.

Verwachte schaarste opdrijvend
In 2020 was er een overschot aan hernieuwbare energie ten opzichte van het Europese doel, wat waarschijnlijk een prijsdrukkend effect tot gevolg heeft gehad. Naar verwachting is er in 2030 juist een tekort aan hernieuwbare energie, wat volgens de onderzoekers een sterk prijsopdrijvend effect tot gevolg kan hebben. Een alternatief prijsniveau voor de statistische overdracht zou daarom de kostprijs van hernieuwbare energieopwekking kunnen zijn in de vorm van een onrendabele top. Deze schatten de onderzoekers van Ecorys in op 30,45 euro per megawattuur.

De totale kosten van statistische overdracht voor Nederland in 2030 komen op basis van deze 3 prijsscenario’s uit tussen de 0,5 en 1,1 miljard euro. Cumulatief voor de jaren 2030 tot en met 2034 lopen deze kosten op tot respectievelijk 1,1 en 2,6 miljard euro. Gezien de verwachte schaarste aan statistische overschotten om te verhandelen, lijkt het volgens Ecorys aannemelijk dat de kosten zich richting de bovenkant van de bandbreedte zullen bewegen.

Geen oplossing besparing
Voor energiebesparing is er geen vergelijkbaar mechanisme voor statistische transfer beschikbaar als voor hernieuwbare energieopwekking. In afwezigheid van een dergelijk mechanisme zal Nederland te maken krijgen met een inbreukprocedure van de Europese Commissie. Een dergelijke procedure begint met een aanmaningsbrief, die kan leiden tot een advies van de Commissie, waarna doorverwijzing naar het Hof van Justitie kan volgen. Het hof kan dwangsommen en boetes opleggen zolang de overtreding voortduurt.

Gemiste investeringen
‘Zonde van het geld’, stelt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag. ‘Dat geld kun je beter steken in duurzame energie van Nederlandse mensen en bedrijven.’ De belangenorganisatie berekende begin 2025 in haar menukaart voor groene groei verschillende beleidsmaatregelen waardoor Nederland de doelen voor hernieuwbare energie en energiebesparing alsnog kan halen.

Door onder andere de SDE++ en de ISDE-subsidies voort te zetten, voldoende budget uit te trekken voor de Tijdelijke Ondersteuning Wind op Zee en procedures voor energieprojecten te versnellen, kan Nederland volgens de NVDE dichter in de buurt komen van de doelen voor 2030.

‘Het is zonde om miljarden te betalen aan andere landen, terwijl je er ook onze eigen huizen mee had kunnen isoleren, zon, wind en aardwarmte had kunnen benutten en bedrijven had kunnen helpen verduurzamen’, aldus Van der Gaag. De NVDE roept het nieuwe kabinet op om te kiezen voor oranje-groene Energiedeltawerken. Investeren in duurzame energie in eigen land versterkt de energie-onafhankelijkheid, verlaagt de energierekening en legt het fundament onder een sterke, concurrerende economie.