Nederland start recordaantal energie-infrastructuurprojecten, maar zorgen over vertragingen

De demissionair minister van Klimaat en Groene Groei heeft de Tweede Kamer een brief gestuurd over de voortgang van de energie-infrastructuur. Onder meer voor de uitbreiding van het hoogspanningsnet bij Amsterdam-Zuidoost en Wijchen zijn door de hoogspanningsnetbeheerders locatiestudies opgestart. Daarnaast zijn 3 projecten voor de bouw van het landelijke waterstofnetwerk gestart, waardoor bijna alle onderdelen van het waterstofnetwerk inmiddels in voorbereiding zijn.

Zorgelijke planning
De minister wijst op meerdere voltooide mijlpalen. De nieuwe hoogspanningsverbinding tussen Borssele en Rilland is in gebruik genomen en de hoogspanningsverbinding tussen Maasbracht en Eindhoven is verzwaard. Ook is het locatieonderzoek voor de bouw van 2 nieuwe kerncentrales gestart, met een voorlopig locatiebesluit dat in de zomer van 2026 wordt verwacht. De route om windenergie van het toekomstige windpark Doordewind aan land te brengen, is gekozen.

De minister erkent echter dat de uitvoering niet altijd zo snel gaat als gewenst. In het concept investeringsplan dat TenneT eind oktober publiceerde, verwacht de hoogspanningsnetbeheerder dat 60 procent van de projecten gemiddeld 2,5 jaar later wordt opgeleverd dan eerder gedacht. ‘Deze verwachte vertraging is opvallend en de omvang van de vertraging zeer zorgelijk’, stelt Hermans. ‘Het kabinet heeft TenneT hierop aangesproken. Het is schrijnend dat bedrijven en projecten die soms al jaren wachten op een aansluiting nu nog langer moeten wachten.’

Doorbraakaanpak
Het kabinet blijft ondertussen met medeoverheden en netbeheerders maximaal inzetten op de aanpak van netcongestie. ‘Met de doorbraakaanpak krijgt flexibel gebruik van het net meer urgentie, zodat snel meer ruimte op het net gecreëerd kan worden’, aldus Hermans. ‘In januari 2026 wordt de Tweede Kamer hierover verder geïnformeerd.

In het investeringsplan van TenneT is de impact van de tientallen maatregelen uit het versnellingspakket voor netcongestie volgens Hermans niet verwerkt. Snelle invoering van die versnellingsmaatregelen is een belangrijke prioriteit om vertraging zoveel mogelijk te beperken. Onderdeel van het versnellingspakket zijn 26 urgente projecten die een belangrijke bijdrage leveren aan verlichting van netcongestie. De inzet van medeoverheden is daarbij volgens haar hard nodig om alle projecten op tijd voor te bereiden. Vanaf 2026 gaat de uitbreiding van de vliegende brigade van start, waardoor medeoverheden voor veel meer projecten ondersteuning krijgen voor de ruimtelijke inpassing.

8 projecten toegevoegd
Met het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) bepaalt de overheid welke grote projecten van nationaal belang extra ondersteuning krijgen door prioritering tijdens de uitvoering of het versneld uitvoeren van benodigde onderzoeken. In 2025 zijn 8 nieuwe projecten toegevoegd aan het programma. Bijvoorbeeld onderzoek naar de uitrol van een regionaal waterstofnetwerk en waar extra kabels en leidingen nodig zijn als vliegtuigen in de toekomst op elektriciteit of waterstof gaan vliegen.

Hermans wijst op de complexiteit van de uitvoering. Nederland is een land met veel ruimtelijke belangen op een klein grondgebied. Energie-infrastructuurprojecten nemen veel ruimte in beslag en doorkruisen vaak meerdere gemeenten en provincies. Daar concurreren ze met andere opgaven die ruimte nodig hebben, zoals nieuwe huizen, mobiliteit en defensie. Er zijn ook andere uitdagingen, zoals gebrek aan stikstofruimte en te weinig personeel en materieel.

Waterstofnetwerk in voorbereiding
Voor het landelijke waterstofnetwerk zijn inmiddels bijna alle onderdelen in voorbereiding. Het waterstofnetwerk zal uiterlijk in 2033 klaar zijn, 3 jaar later dan oorspronkelijk gepland. Het eerste deel van het waterstofnetwerk is uiterlijk in 2026 in Rotterdam klaar voor gebruik. In de jaren erna komt de infrastructuur binnen de industriële clusters langs de Nederlandse kust beschikbaar, voor of in 2030.

‘De energietransitie is echt op gang gekomen en er is een record aan nieuwe projecten van start gegaan dit jaar’, besluit Hermans. ‘Tegelijkertijd is de uitvoering weerbarstig en ligt vertraging op de loer. Het kabinet blijft daarom inzetten op versnelling door belangrijke projecten te ondersteunen en procedures waar mogelijk in te korten.’