Zonnepanelen voor Vlaamse sociale huurders: ‘Meer financieel voordeel en dialoog noodzakelijk’

Verstichele is coördinator bij het Vlaams Huurdersplatform (VHP). Deze organisatie ondersteunt de werking van de huurdersbonden en het netwerk van sociale huurders. Daarnaast staat VHP voor de belangen van alle huurders, in het bijzonder die van de meest kwetsbare. Daarbij is verduurzaming van de woningen van woonmaatschappijen een steeds belangrijker aandachtspunt.

Ondermaats
In Vlaanderen is momenteel een consolidatieslag gaande in de sociale woningmarkt. De meer dan 100 sociale huisvestingmaatschappijen en sociale verhuurkantoren fuseren tot 41 woonmaatschappijen. Iedere gemeente kent vanaf oktober dit jaar 1 woonmaatschappij, die kan actief zijn in meerdere gemeenten. ‘Dat zou ook de efficiëntie in verduurzaming van sociale woningen ten goede moeten komen, maar dat moeten we nog afwachten’, aldus Verstichele. ‘Het afgelopen decennium is de aandacht voor energieprestaties stelselmatig toegenomen, met name middels isolatie, maar een deel van de sociale huurwoningen presteert op dit vlak nog steeds ondermaats.’

Perspectief
6,5 procent van de Vlaamse woningen is een sociale huurwoning. Tot voor kort waren op deze daken amper zonnepanelen te zien. ‘De laatste tijd komen we wel in een versnelling’, vertelt Verstichele. ‘Dankzij kleinere lokale projecten van woonmaatschappijen en in collectief verband via het zonne-energieprogramma van ASTER, een coöperatie opgericht door heel wat woonmaatschappijen. De ambities zijn hoog, maar de opgave die voorligt is dat ook.’ Hoe beoordeelt Verstichele de huidige stand van zaken, en wat is er nodig voor toekomstig succes vanuit het perspectief van de bewoners en de Vlaamse energietransitie?

Heel beperkt
Verstichele: ‘In Vlaanderen zijn de modellen niet veel anders dan in Nederland. De huurder betaalt een bedrag voor de zonnepanelen aan de woonmaatschappij – zo wordt de investering bekostigd – en profiteert van een lagere stroomrekening. Onder de streep is het financiële voordeel voor huishoudens echter heel beperkt. Huurders werken eraan mee omdat ze verduurzaming belangrijk vinden en omdat ze verplicht worden, niet omdat er echt geld mee wordt verdiend, in tegenstelling tot eigenaren van koopwoningen die in zonnepanelen op hun dak investeren. Een groter deel van de koek moet richting sociale huurders gaan, onder meer om het draagvlak te vergroten.’

Pech
VHP pleit voor een groter financieel voordeel voor sociale huurders met zonnepanelen, met behoud van evenwicht in de kosten en baten zodat de uitrol mogelijk blijft, en wil daarover de dialoog aangaan met de woonmaatschappijen, met Aster en met de Vlaamse overheid. Verstichele noemt de verstandhouding positief, hoewel huurdersorganisaties bij de totstandkoming van de vergoeding niet werden betrokken. Een tweede onderwerp van gesprek is collectiviteit. Niet alle sociale huurwoningen zijn geschikt voor zonnepanelen, vanwege hun oriëntatie bijvoorbeeld. Heeft een huurder pech dat zijn of haar huis niet wordt voorzien van pv, dan doet die niet mee en dat kan zuur zijn voor een huishouden met een heel kleine portemonnee.

Van boven opleggen
‘Wij willen dus de weg naar energiegemeenschappen inzetten, zodat de voordelen van de opgewekte zonnestroom eerlijk worden verdeeld onder alle sociale huurders’, verklaart Verstichele. ‘Dat is uiteraard een langere weg, onder andere regelgeving zal hierop moeten worden ingericht. Daarbij gaat het uiteindelijk ook om meer dan zonnepanelen. Het opwekken, opslaan en een slim gebruik van groene stroom en warmte gaan straks hand in hand. Om de energietransitie te realiseren, zal dat ook steeds meer collectief moeten gebeuren, op buurtniveau bijvoorbeeld. Daarin liggen bij uitstek kansen voor wijken met veel sociale huurders. Maar je kunt dit niet louter van boven opleggen. De impact is groot, je moet het samen doen vanuit een gedeelde ambitie. Dat vraagt om een structurele dialoog met de huurders. De Vlaamse overheid moet een kader creëren waarbij huurders zich structureel kunnen organiseren en verenigen, zodat ze als gesprekspartner mee aan tafel kunnen schuiven, iets wat in Vlaanderen absoluut nog geen gemeengoed is.’