Voorbij het zonnepaneeltijdperk: ‘Woningcorporaties moeten zich nu voorbereiden op collectieve oplossingen’

De potentiële rol van woningcorporaties in de Nederlandse energietransitie van de bebouwde omgeving is groot. Het massaal installeren van zonnepanelen is daarbij echter niet het antwoord, maar slechts het begin, stelt Roland van der Klauw, directeur van Wocozon. Woningcorporaties, of ze dit nu al beseffen of niet, staan voor een veel groter vraagstuk.

Uitdaging van formaat
In alle scenario’s van Energie Beheer Nederland (EBN) is het toekomstbeeld voor hernieuwbare stroom duidelijk en eenduidig, aldus Van der Klauw. ‘Verdere elektrificatie vereist meer opwek en meer verbruik op alle fronten. Dat geldt tevens voor huishoudens. Ook sociale huurders gaan uiteindelijk massaal elektrisch koken, verwarmen en rijden – gas wordt uitgefaseerd. Voor warmte varieert het beeld veel meer. De scenario’s lopen uiteen wat betreft bronnen en toepassingen zoals warmtepompen en warmtenetten. Woningcorporaties staan dus voor een uitdaging van formaat.’

Volop ruimte
Het aandeel zonnepanelen op de Nederlandse sociale huurwoningen was halverwege 2022 zo’n 16 procent. 2,2 procent van de sociale huurwoningen had zonnecollectoren en nog eens 2,2 procent een warmtepomp. Er is dus nog volop ruimte voor verdere uitrol van deze verduurzamingsmaatregelen; er zijn nog circa 1 miljoen sociale huurwoningen te gaan die redelijk eenvoudig zijn. Dat laaghangende fruit zal dit decennium volop worden geplukt volgens Van der Klauw, mede door de implicaties van de Europese Fit for 55-doelen voor 2030 en nationale wetgeving zoals de verplichting van een hybride warmtepomp – of een ander duurzaam alternatief – als vervanger van een gasketel per 2026.

Buurt- en blokniveau
Van der Klauw: ‘Maar we moeten ook verder kijken, naar 2040. Vanaf dan hebben we nog maar 10 jaar om tot een volledig hernieuwbare-energiesysteem te komen. Alle piketpaaltjes moeten dan zijn geslagen, en de realisatie in volle gang zijn. Dat geldt ook voor woningcorporaties. Wocozon wil hen daar nu al in meenemen. De boodschap is: het aanpakken van individuele woningen is op de lange duur niet toereikend. We moeten op buurt- en blokniveau gaan denken. Meer lokale opwekking van stroom op, maar ook nabij de woning, collectieve seizoens-overschrijdende energieopslag, gedeelde warmtepompen en miniwarmtenetten…’

Implicaties
Zijn woningcorporaties zich ten volle bewust van hun verduurzamingsopgave voor de lange termijn? Dat geldt maar voor een klein deel ervan, geeft Van der Klauw aan. Dat moet veranderen. 2040 lijkt ver weg. In het licht van het werk dat voorligt en de implicaties voor de organisaties en hun huurders is dat echter niet het geval. Woningcorporaties moeten zich volgens hem dus nu gaan voorbereiden; een visie en strategie ontwikkelen om tijdig tot concrete plannen en uitvoering te komen. Tegelijkertijd ziet hij diverse stakeholders in beweging komen. Hij wijst daarbij onder andere op het concept voor de nieuwe Energiewet, daarin worden al energiegemeenschappen gedefinieerd.

Omslag
Van der Klauw: ‘Daarnaast zijn er diverse pilots gaande, bijvoorbeeld Buurblok waarbij Wocozon en Dijkstra Draisma energieleverende woningen aanbieden in een leaseconcept voor woningcorporaties. De eerste zijn inmiddels gerealiseerd in Friesland, onder meer met pvt, elektrische deelauto’s, een collectieve warmtepomp en centrale batterij. Je ziet ook een omslag in denken bij woningcorporaties, van huizen die betaalbaar zijn naar betaalbare huisvesting, inclusief de energierekening dus. Er staan dus een heleboel signalen op groen in onze sector om de stap te zetten naar energieneutraliteit middels een woning-overstijgende aanpak. Dat is van grote betekenis voor de energietransitie, ook in bredere zin. Zo kunnen al die lokale integrale systemen middels slimme aansturing straks ook een belangrijkere rol spelen in de noodzakelijke flexibiliteit van ons hernieuwbare-energiesysteem.’