Goed Veur Mekare: ‘Wij tonen aan dat zonneparken en waarde voor natuur en mens hand in hand kunnen gaan’

Een toonbeeld van wat met burgerparticipatie kan worden bereikt. Zo mag je Zonnepark Noordmanshoek gerust karakteriseren. Het begon echter niet met de ambitie een zonneveld te realiseren. In de gemeente Olst-Wijhe was een gebied aangewezen voor de ontwikkeling van een bedrijventerrein. Die ontwikkeling kwam niet van de grond. Er werd een werkgroep geformeerd van burgers, natuur en milieuorganisaties, agrariërs… Die moest komen met plannen voor een alternatieve, waardevolle, duurzame invulling waar de hele gemeenschap baat bij zou hebben. Na lang delibereren werd het idee van een energietuin omarmd.

Verheffen
Energietuinen Nederland is een initiatief van de Natuur en Milieufederaties in ons land. Daarbij wordt samengewerkt met de Postcodeloterij voor de financiering en Wageningen University & Research als onderzoekspartners. Het concept moet grote zonnevelden verheffen tot meer dan productiesites voor groene energie. Ze kunnen tevens een plek zijn waar de natuur tot bloei komt, biodiversiteit wordt hersteld, kan worden gerecreëerd, geleerd… In 2018 kreeg energiecoöperatie Goed Veur Mekare een telefoontje van de werkgroep: of ze interesse hadden in het ontwikkelen van een zonnepark.

Pleuris
‘Tot op dat moment lag onze focus - in lijn met de inzet van de gemeente, op windenergie’, vertelt Annelies Boerman, penningmeester van energiecoöperatie Goed Veur Mekare. ‘Al bij de eerste verkenning naar mogelijke locaties om windturbines te plaatsen, brak echter de pleuris uit. Of eufemistischer gezegd: draagvlak was een probleem. Het is er vooralsnog dus niet van gekomen dit soort projecten van de grond te krijgen. We sprongen in op deze nieuwe mogelijkheid. Ondanks ons gebrek aan ervaring, en het feit dat 100 procent verantwoordelijkheid voor het realiseren van een zonneveld iets anders is dan aansluiten bij een project van een commerciële partij, dachten we ‘gewoon doen’. Met 90 procent financiering vanuit het Energiefonds Overijssel en professionele begeleiding is dat gelukt. Bezwaren werden niet ingediend – het initiatief was geboren uit de gemeenschap, bovendien ligt het park in niemands directe zicht.’

Geen los element
Zonnepark Noordmanshoek beslaat een oppervlak van 6,54 hectare, telt 20.456 zonnepanelen en heeft een totaalvermogen van 9 megawattpiek. Het is volledig in eigendom van de energiecoöperatie. Feitelijk is het ontwikkeld vooruitlopend op de inrichting van het omliggende park dat mogelijk een voedselbos, een tuinderij, een boomgaard en een havezate in de vorm van een aantal woningen krijgt. Om het zonnepark staat een hek. Dat wil echter niet zeggen dat het losstaat van de energietuin. Zo heeft het een oost-westopstelling. Waar zonnepanelen in 1 rij daarbij normaal gesproken aaneensluiten aan de bovenzijde, is er in dit geval ruimte tussen gelaten. Zo kan meer licht en water de bodem bereiken zodat planten een kans krijgen. Aan de noordkant is een strook voorzien van verschillende inheemse bomen, struiken en voedselsoorten. Aan de randen zijn hagen aangelegd. Klein wild kan onder de hekken door.

Munitie
Boerman: ‘Bij de opening hebben onze leden een rijk kruidenmengsel ingezaaid. Het is fantastisch dat we nu al de eerste resultaten zien van deze aanpak. Onderzoekers van de WUR monitoren de ontwikkeling aangaande biodiversiteit, in het kader van het project EcoCertified - het ontwikkelen van een label voor natuurvriendelijke zonneparken. Bij de eerste tellingen, slechts enkele maanden na de aanleg, was het veld al groen, ook onder de zonnepanelen. Er werden meer dan 60 plantensoorten geteld. We zien dus nu al mooie resultaten van onze aanpak. Die zullen ongetwijfeld beter en beter worden, al helemaal in combinatie met de ontwikkeling van de rest van de energietuin. Hiermee geven wij munitie in handen van energiecoöperaties en anderen die ook zonnevelden willen ontwikkelen, en stuiten op het bezwaar dat je daarmee vruchtbare grond verwoest. Het kan anders, dat laten wij zien. Het ontwikkelen van zonneparken kan samengaan met natuurherstel en allerhande andere waardevolle sociaal-maatschappelijke voordelen. En op agrarische grond kan na decennia van bemesting en besproeien met bestrijdingsmiddelen de biodiversiteit alleen maar verbeteren.’