Harmen van Heist: ‘Nog een lange weg te gaan voor offgrid zonne-energie in Afrika’

Honderden miljoenen mensen hebben geen toegang tot elektriciteit, met name in rurale gebieden in arme landen. Met offgrid solar moet het mogelijk zijn hen van energie te voorzien, wat ook een essentiële voorwaarde is voor economische groei. Vanuit die constatering ontstond Spark, met als co-founders Harmen van Heist, zijn broer Marcel en Evan Mertens, maar niet zonder eerst een waardevolle les te leren. ‘Marcel reisde in al zijn enthousiasme in 2011 af naar India om het direct te gaan doen’, vertelt Van Heist. ‘Maar dat was uiteraard naïef, het idee dat je daar als blanke een dorp binnenloopt en de boel even gaat veranderen… Wil je impact maken, dan moet je het commercieel aanpakken met een schaalbaar verdienmodel. We richtten Spark in 2013 op. ENGIE stapte in als investeerder. We gingen serieus aan de slag.’

Ontkoppelen
Het eerste product van Spark was een solar kit met 12 USB-poorten, een zonnepaneel van 40 wattpiek en uitbreidbare batterijpakketten van 20 wattuur per stuk. Het grote verschil met soortgelijke concepten was en is nog steeds dat gebruikers de batterij kunen ontkoppelen. Dat maakt dat de opgewekte stroom kan worden uitgewisseld binnen een gemeenschap. Van Heist: ‘Dat idee van energiedelen staat nog steeds centraal in onze strategie. We boekten successen in India, maar die bleven klein. Na 5 jaar maakten we de switch naar Afrika, daar ging het om allerhande redenen beter.’

Risico’s
De gamechanger voor Spark kwam volgens Van Heist in 2019 met het gebruik van instrumenten van de Nederlandse overheid. De aanpak werd omgegooid. Spark had zich altijd al op het leveren van het product gericht, nu biedt het een volledig ecosysteem voor lokale distributeurs met toegang tot finance, support en pay-as-you-go-software.

‘De tijd tussen bestelling en levering is ongeveer een half jaar. Het duurde nog eens 3 jaar voordat de eindgebruiker het had afbetaald. Zonder financiering speelden onze lokale distributiepartners dus 3,5 jaar voor bank. Dat breng risico’s met zich mee en legt beperkingen op wat betreft groei. Wij nemen nu die financiering voor onze rekening. Dat is onze tweede productlijn. Een derde is ons serviceplatform, software waarmee we onze systemen en betalingen kunnen volgen. Daarnaast ondersteunen we onze distributeurs op het gebied van marketing, logistiek en technische service; er zit altijd iemand van ons bij hun op kantoor.

Instabiele basis
Spark is gaan vliegen; het verdubbelt de cijfers jaarlijks. Het bedrijf is actief in 15 Afrikaanse landen. De teller staat op 100.000 verkochte systemen, het aantal gebruikers is naar schatting een factor 5 hoger. In december 2021 lanceerde het zijn nieuwste product. Het systeem is modulair gemaakt. Gebruikers kunnen plug-and-playbatterijen en zonnepanelen bijplaatsen om de capaciteit uit te breiden. Ze kunnen dus meegroeien in de energiebehoefte van de gebruikers en gemeenschappen.

‘Onze toekomst staat dus in het teken van het aanbieden van steeds grotere systemen, ook ten behoeve van zakelijke toepassingen’, aldus Van Heist. ‘Energiedelen blijft de kern; binnen 5 jaar willen we ook naar het realiseren van lokale energiedistributienetwerken toe. Daarmee zijn wij een unieke speler in offgrid solar, temeer vanwege die groene cijfers. Laten we eerlijk zijn. Er zijn heel wat bedrijven die deze markt bedienen, vele groter dan ons. Maar ze worden doorgaans staande gehouden door grote investeerders en hanteren veelal een aanpak waarbij ze alles zelf opzetten. Dat is heel resource-intensief en heeft enige tijd nodig om operationeel te zijn. Wij maken gebruik van reeds aanwezige infrastructuur, en zo zijn er meer. Die uiteenlopende benaderingen, en het feit dat steeds meer bedrijven zich focussen op specifieke onderdelen van de keten, is alleen maar goed. Er is nog een lange weg te gaan in offgrid solar in Afrika. De sector moet snel naar volwassenheid.’