Onderhoud energiemanagementsysteem: ‘Net zo hard nodig als bij hardware’

Wat doet iLumen, en wat is jouw rol?
‘Ik ben salesmanager voor de particuliere markt. iLumen levert zonnepanelen, batterijen, laadpalen en warmtepompen, en ontwikkelt daarboven een eigen energiemanagementsysteem, iLusmart. Ook de software achter dit systeem wordt volledig in eigen huis geschreven. Vandaag hebben mensen vaak voor elk toestel een aparte app, en die apps praten niet met elkaar. Een energiemanagementsysteem brengt de verschillende energiestromen en apparaten samen en stuurt ze slim aan, bijvoorbeeld op zelfverbruik, het afvlakken van vermogenspieken en dynamische energieprijzen.’

Energiemanagementsystemen komen nu sterk op. Hoe is die ontwikkeling verlopen?
‘Met batterijen zijn we al sinds 2016 bezig, terwijl de markt pas rond 2021 echt op gang kwam. Toen de elektriciteitsmeter in Vlaanderen nog terugdraaide, was intelligente sturing voor veel huishoudens minder relevant. Maar we wisten dat tariefstructuren en de energiemarkt zouden veranderen. Daarom zijn we in 2018-2019 gestart met de ontwikkeling van een eigen energiemanagementsysteem. Zo hebben we vroeg ervaring opgebouwd met deze technologie. Vandaag draait ons systeem in ruim 1.600 installaties.’

Waarom is dat samenspel tussen toestellen zo belangrijk?
‘Omdat de grote verbruikers en de flexibiliteit in een woning over verschillende toestellen verspreid zitten. Stuur je elk toestel apart, dan werken ze elkaar soms tegen: de wagen laadt op vol vermogen terwijl de warmtepomp opstart, en samen ga je over je piek. Stuur je ze samen, dan beslist één algoritme wie wanneer energie krijgt: de wagen laadt op zonnestroomoverschot of goedkope uren, de warmtepomp draait bij voorkeur wanneer stroom overvloedig is en de batterij houdt de piek onder controle. Bij negatieve injectieprijzen kan een energiemanagementsysteem zelfs de zonnepanelen tijdelijk afregelen. Pas dan haal je het volle rendement uit elke investering.’

Alle apparatuur heeft onderhoud nodig. Geldt dat ook voor een energiemanagementsysteem?
‘Absoluut, alleen gebeurt dat onderhoud vooral in de software. Functies worden aangepast of uitgebreid en beveiligingsupdates moeten worden uitgevoerd. Veel daarvan gebeurt op afstand, over-the-air. Wie bijvoorbeeld in 2020 een batterij kocht, had nog niet te maken met het huidige capaciteitstarief of dynamische energiecontracten. Zulke functionaliteiten zijn later via een update toegevoegd en de klant kan ze zelf activeren. Een energiemanagementsysteem kan technisch nog functioneren, maar toch verouderd raken als het niet meer kan omgaan met nieuwe tarieven, marktprijzen of apparaten.’

Wat vraagt dat van een aanbieder van energiemanagementsystemen?
‘Je hebt een multidisciplinair team nodig. Bij ons werken onder meer een tiental ingenieurs aan de ontwikkeling, maar technische kennis alleen is niet voldoende. Een energiemanagementsysteem moet ook begrijpelijk en bruikbaar blijven voor eindgebruiker en installateur. Daarom betrekken we ook commercieel-technische mensen bij de ontwikkeling. We lopen maandelijks samen nieuwe functies, bugs, releases en bètatests door en volgen tegelijk technologie, energiemarkten en beleid. Je moet niet alleen ontwikkelen voor vandaag, maar ook vooruitkijken.’

Waar moet een goed energiemanagementsysteem aan voldoen?
‘Het moet zoveel mogelijk toestellen echt kunnen aansturen, niet alleen uitlezen: zonnepanelen, batterij en laadpunt, maar ook warmtepompen, elektrische boilers en op termijn bidirectioneel laden. Dat is lang niet overal zo: veel systemen sturen enkel de laadpaal en eventueel de batterij, terwijl de warmtepomp een van de grootste verbruikers in huis is. Interoperabiliteit is daarbij belangrijk. Een gebruiker zou niet gedurende de levensduur van zijn installatie afhankelijk moeten zijn van één energieleverancier, één merk van omvormer of batterij, of één gesloten ecosysteem. Ook moet het systeem kunnen meegroeien wanneer later bijvoorbeeld een extra batterij, warmtepomp of elektrisch voertuig wordt toegevoegd.’

Waar moet een installateur of eindklant op letten bij de keuze van een energiemanagementsysteem?
‘Kijk verder dan wat het systeem vandaag kan. Vraag concreet welke toestellen het aanstuurt en welke het enkel uitleest: uitlezen levert een grafiek in een app op, aansturen levert comfort en een lagere energiefactuur op. Belangrijk zijn verder openheid en interoperabiliteit, de mogelijkheid om later nieuwe apparaten toe te voegen, onafhankelijkheid van een specifieke energieleverancier en blijvende software- en beveiligingsupdates. Minstens zo belangrijk is de vraag wie het systeem over 5, 10 of 15 jaar nog ondersteunt en aanpast aan een veranderende energiemarkt.’

Een falend energiemanagementsysteem kan gevolgen hebben. Hoe zit het met veiligheid?
‘Een energiemanagementsysteem transporteert zelf geen elektrische stroom, maar geeft opdrachten aan aangesloten apparaten. Daarom moeten er veiligheidsmechanismen zijn voor het geval communicatie of aansturing wegvalt. Een laadpunt kan bijvoorbeeld automatisch terugvallen op een veilig laadvermogen. Ook de digitale infrastructuur moet redundant zijn ingericht: valt bij ons een server uit, dan neemt binnen 2 minuten een server op een andere locatie het over. Tegelijk blijven automaten en differentieelschakelaars de eerste elektrische veiligheidslaag: slimme sturing mag nooit een correct ontworpen en beveiligde installatie vervangen.’

Alles wordt steeds meer verbonden met internet. Hoe belangrijk is cybersecurity?
‘Die wordt steeds belangrijker. Naarmate grote aantallen batterijen, laadpunten en andere energieapparaten digitaal bereikbaar zijn, kan een storing of cyberincident verder reiken dan één woning. Veilige communicatie en redundantie zijn daarom essentieel. Het helpt ook als een energiemanagementsysteem lokaal met de toestellen communiceert, zodat de sturing niet afhangt van de cloud van elke fabrikant afzonderlijk. Bij iLumen zijn 2 medewerkers specifiek verantwoordelijk voor digitale veiligheid en gegevensbescherming. Het gaat onder meer om versleuteling, tweestapsverificatie, zorgvuldig databeheer en regelmatige beveiligingsupdates. Cybersecurity is, net als functionele software, nooit definitief klaar.’

Wie is verantwoordelijk voor het onderhoud?
‘Dat wordt een steeds belangrijkere vraag. Hardware wordt gekocht met de verwachting dat die vele jaren meegaat; voor software zou dezelfde langetermijnvisie moeten gelden. De leverancier of ontwikkelaar moet duidelijk maken hoe updates, ondersteuning, compatibiliteit en cybersecurity gedurende de levensduur worden georganiseerd. Als een energiemanagementsysteem na enkele jaren geen updates meer krijgt, kan de hardware nog perfect functioneren terwijl de slimme aansturing veroudert. Het is geen product dat je één keer koopt, maar een dienst die meegroeit met je installatie. De volgende stap in de energietransitie is niet alleen meer opwekken, maar vooral slimmer gebruiken wat we zelf opwekken.’