Liander kan bijna nergens grond krijgen voor nieuwe stroomstations en luidt noodklok

In 2025 daalde het aantal grondwervingen al naar 20, en in de eerste helft van 2026 lukte het slechts in 2 gevallen. Daarbij gaat het volgens Liander niet alleen om de grotere stations: ook het verkrijgen van grond voor elektriciteitshuisjes en het leggen van middenspanningskabels verloopt steeds vaker moeizaam.

Situatie verslechtert structureel
De gevolgen zijn direct. Zonder grond kunnen geen nieuwe stations worden gebouwd, blijven klanten langer op de wachtlijst en lopen woningbouw, bedrijven en verduurzaming vertraging op.

De grondkwestie speelde al langer bij netbeheerders en het kabinet kondigde eerder een nationale grondbank aan als onderdeel van de aanpak van netcongestie. Liander stelt nu dat de situatie structureel verslechtert.

Goede wil, geen doorbraak
De netbeheerder omschrijft het als een systeem dat vastloopt tussen vrijwillige afspraken, lokale belangen en een gebrek aan doorzettingsmacht. Er is zelden sprake van een principiële afwijzing van projecten, maar onderhandelingen en besluitvorming blijven langdurig hangen zonder doorbraak.

Dat laat zich goed illustreren aan de hand van Noordwijk. Na uitgebreid locatieonderzoek nam het college van de gemeente een principebesluit over een voorkeurslocatie voor een nieuw station. Een onafhankelijke second opinion bevestigde achteraf dat het onderzoek zorgvuldig was en de gekozen locatie logisch. Toch nam de gemeenteraad een motie aan om niet door te gaan met de locatie, waarna het college die motie overnam. Het gevolg is een vertraging van enkele jaren, terwijl de noodzaak van het station nooit ter discussie stond.

Grond als schaars goed
Ook op publieke grond loopt Liander vast. In Muiderberg wil de netbeheerder een transformatorstation bouwen voor de aansluiting van een snellaadstation, op een technisch geschikte locatie in handen van het Rijksvastgoedbedrijf. Wisselende behandelaars, onduidelijkheid over bestandsformaten en veranderende eisen zorgden er echter voor dat lange tijd geen overeenstemming werd bereikt. Een vergelijkbare situatie deed zich voor in Rijswijk in Gelderland, waar het 1,5 jaar duurde voordat een opstalovereenkomst voor de verduurzaming van de Prinses Marijkesluis werd ondertekend.

Op de private markt tekenen de dilemma’s zich al even scherp af. In Velserbroek wil Liander een nieuw elektriciteitsstation bouwen om dat gebied en Santpoort-Noord te bedienen en het bestaande station in Overveen te ontlasten. Onderzoek wijst uit dat maar één locatie daarvoor geschikt is. De grondeigenaar vraagt een hoge prijs, terwijl onteigening een langdurig en complex traject is. Liander staat daarmee voor de keuze: meegaan in de prijs om snel te kunnen bouwen, of een alternatief zoeken met vertraging als gevolg. Hoe groot de impact van netcongestie inmiddels is, laat Noord-Holland zien: in die provincie is nog maar 1 procent van de geplande ruimtelijke en economische ontwikkelingen realiseerbaar zolang het stroomnet vol blijft.

Oproep aan kabinet
Liander erkent dat de belangen van gemeenten en grondeigenaren serieus genomen moeten worden. Maar het huidige systeem werkt onvoldoende in situaties waarin snelheid noodzakelijk is, stelt de netbeheerder. De contouren van een aanpak voor snellere grondverwerving liggen er inmiddels, als expliciete pijler binnen de versnellingsaanpak voor regionale stroomnetten. Die bevat maatregelen voor snellere procedures, duidelijkere afspraken en een betere inzet van publieke gronden. Het succes staat of valt echter met de snelheid waarmee die plannen worden omgezet naar concreet beleid.

‘Ruimte voor energie begint niet morgen, maar vandaag’, stelt Liander. ‘De energietransitie wordt uiteindelijk gerealiseerd in gemeenten. Zonder tijdige toegang tot ruimte tegen een maatschappelijk acceptabele prijs kan het elektriciteitsnet niet op het benodigde tempo worden uitgebreid, met directe gevolgen voor woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling.’