Gasrekening kan exploderen richting 2050: ACM slaat alarm over achterblijvers op het gasnet

Voor een doorsnee huishouden dat jaarlijks 1.000 kubieke meter aardgas verbruikt, bedroegen de gastransportkosten in 2025 zo’n 200 euro. Dat is alleen het netwerkdeel van de rekening; de gasprijs zelf en energiebelastingen komen daar nog bovenop. Richting 2050 kan dat bedrag oplopen naar 790 euro, zo blijkt uit doorrekeningen van de ACM.

Ruim 35 procent
Het aandeel van gasnetkosten in de totale rekening van een gemiddeld huishouden stijgt daarmee van zo’n 12 naar ruim 35 procent, ervan uitgaande dat de gasprijs en energiebelasting niet veranderen.

Bedrijven worden volgens de toezichthouder nog harder geraakt. Een mkb-bedrijf dat jaarlijks 12.500 kubieke meter gas verbruikt, betaalt in 2025 nog 930 euro aan nettarieven; in 2050 is dat 3.850 euro. Voor grote industriële bedrijven die rechtstreeks zijn aangesloten op het landelijke gastransportnet, verachtvoudigen de jaarkosten zelfs: van 680.000 euro in 2025 naar 5.580.000 euro in 2050. De tarieven stijgen niet in een rechte lijn; zo piekt de rekening voor huishoudens al rond 2040 op 650 euro, waarna ze tijdelijk terugvalt naar 590 euro in 2045, voordat ze in 2050 uitkomt op 790 euro. Hoeveel de tarieven precies stijgen, hangt af van het scenario: als er in 2050 nog relatief veel groen gas in de energiemix zit, betaalt een huishouden slechts 275 euro; als er nauwelijks gas meer wordt gebruikt, loopt dat op naar 1.200 euro.

Minder gebruikers, hogere kosten
De tariefstijging heeft twee oorzaken. Ten eerste worden delen van het gasnet overbodig naarmate minder mensen en bedrijven gas afnemen. Dat leidt tot afschrijvingskosten en tot kosten voor het verwijderen van leidingen en aansluitingen die niet meer worden gebruikt.

De ACM becijfert die verwijderingskosten op circa 13 miljard euro in totaal, verspreid over de periode 2025 tot 2050. Ten tweede vallen schaalvoordelen weg: bij een kleiner aantal gebruikers dat de vaste netwerkkosten deelt, stijgt de prijs per aansluiting automatisch.

Achterblijvers zonder uitweg
Wie overschakelt op een duurzame energiebron vermijdt de hogere gastarieven, maar niet iedereen heeft die keuze, constateert de waakhond. Huurders zijn afhankelijk van de verduurzamingsplannen van hun verhuurder. Bedrijven met processen die technisch nog niet te elektrificeren zijn, zitten vast. En ook eigenaren van een hybride warmtepomp blijven aangesloten op het gasnet. Bovendien staat de congestie op het stroomnet voor veel partijen een overstap naar elektriciteit in de weg. Niet toevallig zijn de transporttarieven van gasnetbeheerder GTS al meer dan verdubbeld als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de sluiting van het Groningengasveld; de huidige situatie is dus al een voorbode van wat de ACM voor de verdere toekomst verwacht.

‘De stijgende gastransporttarieven kunnen flinke gevolgen hebben voor huishoudens en bedrijven die moeten achterblijven op het gasnet. Daarom vraagt de ACM hier nu aandacht voor’, aldus Manon Leijten, bestuurslid van de ACM.

Overheid aan zet
De ACM heeft slechts beperkte mogelijkheden om de kosten anders te verdelen. Ze kan tarieven alleen vaststellen voor actieve netgebruikers; huishoudens en bedrijven die van het gas af zijn, kan ze niet verplichten mee te betalen. Eén optie binnen haar eigen bevoegdheid is een verwijderingsbijdrage voor wie het gasnet verlaat, maar de ACM acht dat onwenselijk omdat het een financiële drempel opwerpt voor de energietransitie.

Het is dan ook aan de verantwoordelijke ministers en de Tweede Kamer om bij te springen. Als mogelijkheid noemt de ACM de verwijderingskosten te financieren uit de algemene middelen, vergelijkbaar met de rijksbijdrage aan de aanleg van het waterstofnetwerk. Ook heroverweging van de verplichting om overbodige gasnetten en aansluitingen te verwijderen behoort tot de opties.